شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠٩ - عَجُول (اسراء١١/ )
عَجَل:(انبياء٣٧/.)[*]
گرچه مفسران در تفسير كلمۀ«انسان»و«عَجَل»در آيۀ مورد بحث بيانات گوناگونى دارند،ولى پيداست كه منظور از انسان در اين جا نوع انسان است(البته انسانهاى تربيت نايافته و خارج از قلمرو رهبرى رهبران الهى)،و منظور از«عَجَل»شتاب و شتابزدگى است.
در جاى ديگر قرآن مىخوانيم:...وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ عَجُولاً.«انسان،عجول است»اسراء ١١/.
در تعبير آيۀ مورد بحث:خُلِقَ الْإِنْسٰانُ مِنْ عَجَلٍ،يك نوع تأكيد است،يعنى آنچنان انسان عجول است كه گويى از عجله آفريده شده و تار و پود وجودش از آن تشكيل يافته!و براستى بسيارى از مردم عادى چنيناند هم در خير عجولاند و هم در شرّ،حتى به آنها گفته مىشود اگر آلودۀ كفر و گناه شويد،عذاب الهى دامنتان را مىگيرد،مىگويند پس چرا اين عذاب زودتر نمىآيد؟!قرآن مىگويد عجله نكنيد من آيات خود را بزودى به شما نشان مىدهم.انبياء٣٧/.(ج ٤٠٨/١٣.)
عَجُول:(اسراء١١/.)[**]
اين آيه مىگويد:«...و انسان همواره عجول است»اكنون مىخواهيم بدانيم كه آيا انسان،ذاتا عجول است؟ نه تنها در رابطۀ با عجله و شتابزدگى كه در آيۀ مورد بحث،انسان به آن توصيف شده، در موارد متعدد ديگر از قرآن نيز مذمّتهايى روى عنوان«انسان»ديده مىشود،از قبيل«ظلوم» و«جهول»و«كفور»و«طغيانگر»و«هلوع»(كمظرفيت )و«مغرور»و مانند آنها.
اين تعبيرات گاهى اين سؤال را به وجود مىآورد كه چگونه مىتوان اين امور را با برداشتى كه از قرآن در مورد فطرت پاك انسان و حامل روح خدايى بودنش داريم،
[*]خُلِقَ الْإِنْسٰانُ مِنْ عَجَلٍ ...«(آرى)انسان از عجله آفريده شده...»انبياء٣٧/.
[**]...وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ عَجُولاً.اسراء١١/.