شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧١٢ - قَطَعْتُمْ (حشر٥/ )
آيۀ مورد بحث به پاسخ ايرادى مىپردازد كه يهود بنى نضير بر پيامبر(ص)وارد ساخته بودند و آن هنگامى بود كه پيامبر دستور داد قسمتى از نخلهاى نزديك قلعههاى محكم يهود را قطع كنند.اين كار شايد به اين منظور صورت گرفت كه يهوديان را كه علاقۀ شديدى به اموال خود داشتند از قلعه بيرون كشد و پيكار در محل وسيع و كافى صورت گيرد و اين احتمال نيز داده شده كه اين نخلها مزاحم مانور سريع ارتش اسلام در اطراف قلعهها بود و مىبايست بريده شود.
به هر حال،آنها گفتند:اى محمّد،مگر تو نبودى كه ما را از اين گونه رفتارها نهى مىكردى؟آيۀ مورد بحث نازل شد و گفت:«هر درخت با ارزش نخل را قطع يا به حال خود واگذار كرديد همه به فرمان خدا بود و هدف اين بود كه فاسقان را خوار و رسوا كند» حشر٥/.
بعضى گفتهاند:اقدام به قطع قسمتى از درختان بنى نضير،از سوى بعضى از مسلمانان روى داد،در حالى كه بعضى ديگر مخالف بودند،در اين جا آيۀ فوق نازل شد و ميان آنها فصل خصومت كرد[١].
بعضى ديگر گفتهاند:آيه ناظر به عمل دو نفر از اصحاب است كه يكى به هنگام قطع درختان نخل،درختان خوب را مىبريد تا يهود را به خشم آورد(و از قلعه فرود آيند)و ديگرى نخلهاى كمارزش را مىبريد تا آنچه پرارزش است براى استفادۀ آينده باقى بماند و بههمينجهت ميان آنها اختلاف افتاد و آيه نازل شد و گفت هر دو به اذن الهى بوده است[٢].
ولى ظاهر آيه اين است كه مسلمانان بعضى از درختان«لينه»(نوع خوب)را بريدند و بعضى از همانها را رها ساختند و اين عمل باعث ايراد يهود شد و قرآن به آنها پاسخ گفت تا روشن شود اين كار از روى هواى نفس نبوده،بلكه يك دستور الهى در اين زمينه صادر شده بود كه در شعاع محدود اين كار عملى گردد تا بيش از حد ضايعاتى رخ ندهد.
در هر صورت اين حكم يك استثنا در قانون معروف اسلامى است كه مىگويد به
[١]تفسير ابو الفتوح رازى،ج ٩٣/١١-اين معنى در تفسير در المنثور،ج ١٨٨/٦نيز آمده است.
[٢] تفسير فخر رازى،ج ٢٨٣/٢٩.