شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٦ - ظهار (مجادله٢/ و ٣ )
همچون مادرم هستى[١]) و به دنبال آن معتقد بودند كه آن زن براى هميشه به همسرش حرام مىشود و حتى نمىتواند همسر ديگرى انتخاب كند!و همچنان بلا تكليف مىماند.اسلام اين موضوع را محكوم مىكند و دستور كفاره را دربارۀ آن صادر كرده است.
بنابراين هرگاه كسى نسبت به همسرش اظهار كند،همسرش مىتواند با مراجعه به حاكم شرع او را موظف سازد كه يا رسما از طريق طلاق از او جدا شود و يا به زندگى زناشويى بازگردد،امّا پيش از بازگشت بايد كفارهاى را كه در آيات مورد بحث آمده است بدهد،يعنى در صورت توانايى يك برده آزاد كند و اگر نتوانست دو ماه پىدرپى روزه بگيرد و اگر آن هم مقدور نبود،شصت مسكين را اطعام كند،يعنى اين كفاره جنبۀ تخييرى ندارد بلكه كه جنبۀ ترتيبى دارد[٢].
هرگاه كسى قادر به اداى كفاره در هيچ مرحله نباشد،آيا مىتواند تنها به توبه و استغفار قناعت كند و به زندگى زناشويى بازگردد؟در ميان فقها اختلاف است،جمعى به اتكاى حديثى كه از امام صادق(ع)نقل شده[٣]معتقدند در كفارات ديگر،توبه و استغفار به هنگام عدم قدرت كافى است،ولى در كفاره ظهار كفايت نمىكند و بايد از طريق طلاق ميان آن دو،جدايى افكند.
در حالى كه جمعى ديگر معتقدند در اين جا نيز استغفار و توبه،جانشين كفاره
(هرگز مادرانشان نيستند،مادرانشان تنها كسانى هستند كه آنها را به دنيا آوردهاند...كسانى كه از همسرانخود«ظهار»مىكنند سپس به گفته خود بازمىگردند بايد پيش از آميزش جنسى آنها با هم بردهاى را آزادكنند...»مجادله٢/ و ٣.
[١] «ظهر»در عبارت فوق چنان كه بعضى از مفسران گفتهاند به معنى پشت نيست،بلكه كنايه ازرابطهاى است كه از ناحيۀ زوجيت حاصل مىشود،بنابراين معنى جمله چنين مىشود:«همسرى با توهمچون همسرى مادرم مىباشد».(به لسان العرب،مادّۀ«ظهر»و تفسير فخر رازى مراجعه شود)
[٢] «ظهار»از گناهان كبيره است و لحن آيات نيز شاهد گوياى اين مطلب است و اين كه بعضى آن رااز صغاير شمرده و مورد عفو مىدانند نظر نادرستى است.
[٣] وسائل الشيعه،ج ٥٥٤/١٥(حديث يك از باب ٦.).