شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٨ - فَتاهُ (كهف٦٠/ )
ف ت ى
يُفتيٖكُم و يَسْتَفْتُونَكَ:(نساء١٢٧/.)[*]
در اصل از«فتوى»گرفته شده كه به معنى پاسخ به مسائل مشكل(شرعى يا قانونى)و حكم كردن دقيق و صحيح در مسائل پيچيده است و از آنجا كه ريشۀ اصلى اين لغت«فَتى» به معنى«جوان نورس»مىباشد،ممكن است نخست در مسائلى كه انسان پاسخهاى جالب و تازه و نورسى براى آن انتخاب كرده به كار رفته باشد و سپس در مورد پاسخ به تمام مسائل،انتخاب شده است.
جملۀ:فَاسْتَفْتِهِمْ...«از آنها بپرس...»در آيۀ ١١ سورۀ صافات،از«استفتاء»به معنى جواب مسائل مشكله و در اصل به معنى«مطالبۀ اخبار جديد»است،همانطور كه به خاطر تازگى جسم و روح نوجوان،به او«فتى»گفته مىشود[١].
در آيۀ ٣٢ سورۀ نمل،آنجا كه ملكۀ سبا پس از دريافت نامۀ حضرت سليمان،اشراف و بزرگان را مخاطب ساخته،مىگويد:...أَفْتُونِي فِي أَمْرِي ...«نظر خود را در اين امر مهم بازگو كنيد».واژۀ«افتونى»در اين آيه از مادّۀ«فتوى»و در اصل به معنى حكم كردن دقيق و صحيح در مسائل پيچيده است.ملكۀ سبا با اين تعبير،هم پيچيدگى مسئله را به آنها گوشزد كرد و هم آنها را به اين نكته توجه داد كه بايد در اظهار نظر دقت به خرج دهند تا راه خطا نپويند.(ج ١٤٩/٤،ج ٤٥٤/١٥،ج ٢٣/١٩ و ١٧١.)
فَتاهُ:(كهف٦٠/.)[**]
منظور از«فتاه»در آيۀ:وَ إِذْ قٰالَ مُوسىٰ لِفَتٰاهُ ...طبق گفتۀ بسيارى از مفسران و
[*]وَ يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ ...«و از تو دربارۀ(احكام مربوط به حقوق)زنانسؤال مىكنند،بگو خداوند در اين زمينه به شما فتوا و پاسخ مىدهد...»نساء١٢٧/.
[١] روح المعانى،ذيل آيه.
[**]وَ إِذْ قٰالَ مُوسىٰ لِفَتٰاهُ ...«و(اى محمّد ص!به خاطر بياور)هنگامى كه موسى به دوستجوانمردش(يوشع)گفت...»كهف٦٠/.