شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥ - ظهار (مجادله٢/ و ٣ )
امير مؤمنان على(ع)آمده است:
مَنْ لَمْ يَحْسُن ظَنُّهُ اسْتَوْحَشَ مِنْ كُلِّ احَدٍ.«كسى كه گمان بد داشته باشد از همهكس مىترسد و وحشت دارد![١]».
به تعبير ديگر:چيزى كه زندگى انسان را از حيوانات جدا مىكند و به آن رونق و حركت و تكامل مىبخشد،روح تعاون و همكارى دستهجمعى است و اين در صورتى امكانپذير است كه اعتماد و خوشبينى بر مردم حاكم باشد،در حالى كه سوءظن پايههاى اين اعتماد را در هم مىكوبد،پيوندهاى تعاون را از بين مىبرد و روح اجتماعى را تضعيف مىكند.
توجه به اين نكته نيز لازم است كه منظور از«ظنّ»در اينجا،گمانهاى بىدليل است،بنابراين در مواردى كه گمان متكى به دليل يعنى ظن معتبر باشد،از اين حكم مستثناست مانند گمانى كه از شهادت دو نفر عادل حاصل مىشود[*].
ظ ه ر
يُظاهِرُون
ظهار:(مجادله٢/ و ٣.)[**]
.
اين واژه كه در آيات مورد بحث و نيز در آيۀ ٤ سورۀ احزاب به آن اشاره شده،از كارهاى زشت عصر جاهليت بود كه مرد هنگامى كه از همسرش ناراحت مىشد براى اين كه او را در مضيقه و فشار قرار دهد مىگفت:أنت على كظهر امّ.«تو نسبت به من
[١]غرر الحكم،ص ٦٩٧.
[**] تلخيص از تفسير نمونه به شرح مجلدات زير:ج ٢١٦/١،ج ١٧٧/٢،ج ١١٨/١٢،ج ٢٢١/١٧،ج ٣١٧/٢٠،ج ١٨١/٢٢-١٨٣ و١٨٦-١٨٧ و ٥٣١،ج ٤٥٧/٢٤،ج ٣٠٦/٢٥.
[*]اَلَّذِينَ يُظٰاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسٰائِهِمْ مٰا هُنَّ أُمَّهٰاتِهِمْ إِنْ أُمَّهٰاتُهُمْ إِلاَّ اللاّٰئِي وَلَدْنَهُمْ ...وَ الَّذِينَيُظٰاهِرُونَ مِنْ نِسٰائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمٰا قٰالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسّٰا...«كسانى كه از شما نسبت بههمسرانشان«ظهار»مىكنند(و مىگويند:أنت على كظهر امّى«تو نسبت به من به منزلۀ مادرم هستى»)آنها