شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٣٠ - يَسْتَغْفِرُون (انفال٣٣/ )
سوى ظالم داشته باشد و يا او را در عملش جرىتر و جسورتر سازد هرگز مطلوب نيست.
(ج ٤٧٠/٢٠.)
يَسْتَغْفِرُون:(انفال٣٣/.)[*]
از«استغفار»به معنى«آمرزش خواستن»و ريشۀ اصلى آن،«غفران»به معنى آمرزش است.
آيۀ مورد بحث در پاسخ گفتار خرافى مشركان است كه گفتند اگر اين آيات حق است و از طرف خداست پس ما را مجازات كند و بارانى از سنگ از آسمان فرود آرد،قرآن به آنها چنين پاسخ مىدهد:
«هيچگاه خداوند تا تو در ميان آنها هستى مجازات نخواهد كرد و(نيز)تا استغفار مىكنند خدا عذابشان نمىكند».
در تفسير اين جمله مفسران احتمالاتى دادهاند،بعضى گفتهاند منظور اين است كه بعضى از مشركان بعد از گفتن جملۀ آيۀ قبل،از گفتار خود پشيمان شدهاند و عرضه داشتند:غفرانك ربّنا.«خدايا ما را بر اين گفتار ببخش»و همين سبب شد كه حتى بعد از خروج پيامبر از مكّه گرفتار بلا و نابودى نشوند.
جمع ديگرى گفتهاند اين جمله اشاره به باقيماندۀ مؤمنان در مكّه است،زيرا پس از هجرت پيامبر جمعى كه قادر بر هجرت نبودند همچنان در مكّه باقى ماندند و وجود آنها كه پرتوى از وجود پيامبر بود مانع نزول عذاب بر مشركان مكّه شد.
اين احتمال نيز وجود دارد كه اين جمله مفهوم يك جملۀ شرطيّه را دارد يعنى اگر آنها از كردار خود پشيمان شوند و به درگاه خدا روى آرند و استغفار كنند مجازات الهى از آنها برداشته خواهد شد.
در عين حال جمع ميان اين احتمالات در تفسير آيه نيز بعيد نيست،يعنى ممكن است آيه اشاره به همۀ اينها باشد.
[*]وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ .انفال٣٣/.