شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩٠ - اَقدام (الرحمن٤١/ )
هوا مىكنيم»،يعنى مسلما و بهطورقطع تمام اعمال آنها را كه با توجه و از روى اراده انجام دادهاند-هرچند ظاهرا كارهاى خير باشد-به خاطر شرك و كفرشان همچون ذرات غبار در هوا محو و نابود مىكنيم.
يكى از معانى«قدم»پيشى گرفتن و جلو افتادن در كارى است و كلمۀ«تقديم»به معنى «پيش فرستادن»است چنان كه در آيۀ ١٢ سورۀ يس مىخوانيم[*]:«ما مردگان را زنده مىكنيم و آنچه از پيش فرستادهاند و تمام آثار آنها را مىنويسيم...» جملۀ«ما قدّموا»(آنچه از پيش فرستادند)در آيۀ مورد بحث اشاره به اعمالى است كه انسان انجام داده و اثرى از آن باقى نمانده است،امّا تعبير به«و آثارهم»اشاره به اعمالى است كه از انسان باقى مىماند و آثارش در محيط منعكس مىشود،مانند صدقات جاريه (بناها و اوقاف و مراكزى كه بعد از انسان باقى مىماند و مردم از آن منتفع مىشوند).
اين احتمال نيز در آيه وجود دارد كه«ما قدّموا»اشاره به اعمالى است كه جنبۀ شخصى دارد و«آثارهم»اشاره به كارهايى است كه سنت مىشود و بعد از انسان نيز موجب خير و بركت و يا شر و زيان و گناه مىگردد.
البته مفهوم آيه گسترده است و ممكن است هر دو تفسير در مفهوم جمع باشد.
(ج ٥٩/١٥،ج ٣٣٢/١٨.)
اَقدام:(الرحمن٤١/.)[**]
جمع«قدم»(بر وزن عدم)به معنى«پاها»است و آن اندازۀ پا از سر انگشت تا پاشنه است و نيز همانطور كه در قبل اشاره شد اين مادۀ به معنى«تقدم»و سابقه در امرى آمده است[***].
گاه«قدم»مجازا به معنى«كار نيك»و سابقه بهسوى نيكى است و به گفته ازهرى
[*]إِنّٰا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتىٰ وَ نَكْتُبُ مٰا قَدَّمُوا وَ آثٰارَهُمْ ...يس١٢/.
[**]يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمٰاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوٰاصِي وَ الْأَقْدٰامِ .الرحمن٤١/.
[***] فرهنگ فارسى عميد.