شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٠ - يَغيظُ (حج١٥/ )
لازم و متعدى به كار مىرود:غامضَ الماءُ.«آب كم شد و از سطح زمين فرورفت »و:
غاضت الارض الماء.«زمين،آب را فروبرد و كم كرد»چنان كه در آيۀ ٤٤ سورۀ هود مىخوانيم:...وَ غِيضَ الْمٰاءُ...«و آب فرونشست ».و بههمينجهت به معنى«نقصان و فساد»نيز آمده است.«غَيّضَة»به مكانى گفته مىشود كه آب در آن مىايستد و آن را مىبلعد.لَيْلَةٌ غائِضَةٌ به معنى«شبى تاريك»است(گويى همۀ نورها را بلعيده و فروبرده است).آيۀ مورد بحث:اَللّٰهُ يَعْلَمُ مٰا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثىٰ وَ مٰا تَغِيضُ الْأَرْحٰامُ وَ مٰا تَزْدٰادُ...
اشاره به صورتهاى سهگانه حمل كرده است كه گاهى به موعد مقرر متولد مىشود و گاهى قبل از موعد(گويى زمان لازم را در خود فروبرده است)و گاهى بعد از موعد مقرر تولد مىيابد.خداوند همه اينها را مىداند و از تاريخ تولد جنين و لحظه آن بىكموكاست آگاه است.
در اين آيه،جملۀ«تَحمِلُ»حمل جنين را مىرساند و جملههاى«تغيضُ»و«تَزدادُ»به قرينه آن اشاره به كم و زيادى دوران حمل دارد[**].(ج ١٣٤/١٠-١٣٥.)
غ ى ظ
يَغيظُ:(حج١٥/.)[***]
از مادّۀ«غيظ»به معنى«شدت خشم»كه براثر بروز ناملايمات به انسان دست مىدهد.آيه مورد بحث مىگويد:«كسى كه گمان مىكند خدا پيامبرش را در دنيا و آخرت
[**]در حديثى،در كافى از امام باقر(ع)يا امام صادق(ع)در تفسير آيۀ مورد بحث آمده است:الغيض كل حمل دون تسعة اشهر،و ما تزداد كل شىء يزداد على تسعة اشهر.«غيض هر حملىاست كه كمتر از ٩ ماه متولد شود.«و ما تزداد»هر چيزى است كه از ٩ ماه افزون شود».در دنباله حديثمىفرمايد:و كلَّما رأت المرأة الدَّم الخالص فى حملها فانَّها تزداد و بعدد الايام التى زاد فيها فى حملها منالدم.«هر زمان زن،خون خالص در حال حمل ببيند به تعداد ايام آن،بر دوران حملش افزوده مىشود».نور الثقلين،ج ٤٨٥/٢.
[***]...هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مٰا يَغِيظُ.«...آيا اين كار خشم او را فرومىنشاند ؟»حج١٥/.