شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩٤ - فاكهة (الرحمن١١/ )
و سخنان شيرين و دلپذير دراينباره مىگويند...».
آرى از خوشحالى در پوست نمىگنجند،پيوسته با هم مزاح مىكنند و دلهاى آنها از هرگونه غم و اندوه تهى است و آرامش فوقالعادهاى را احساس مىكنند.
اصولا«فكاهة»(بر وزن شباهة)به معنى مسرور و خندان بودن و ديگران را با سخنان شيرين و مزاح مسرور كردن است.راغب در مفردات مىگويد:«فاكهة»به معنى هر نوع ميوه است و«فكاهت»گفتگوهاى صاحبان انس مىباشد.بعضى در آيۀ مورد بحث اين احتمال را دادهاند كه جملۀ:فٰاكِهِينَ بِمٰا آتٰاهُمْ رَبُّهُمْ ...اشاره به تناول ميوههاست،ولى اين معنى بعيد به نظر مىرسد.(ج ١٧٧/٢١،ج ٤٢٦/٢٢.)
فاكهة:(الرحمن١١/.)[*]
به طورى كه راغب در مفردات گفته به معنى هرگونه ميوه است و اين كه بعضى آن را به معنى همۀ ميوهها به استثناى خرما و رطب تفسير كردهاند دليلى ندارد جز اين كه نخل به صورت جداگانه در آيه ذكر شده است،در حالى كه ممكن است اين تكرار به خاطر اهميّتى باشد كه در نخل و خرماست.
در آيۀ ٦٨ سورۀ الرحمن دربارۀ ميوههاى آن دو بهشت مىخوانيم:فيهافٰاكِهَةٌنَخْلٌ وَ رُمّٰانٌ .«در آنها ميوههاى فراوان و درخت نخل و انار است».
بدون شك«فاكهة»مفهوم گستردهاى دارد و همۀ انواع ميوه را شامل مىشود،ولى اهميت خرما و انار سبب شده كه بالخصوص از آن دو نام برده شود و اين كه بعضى از مفسران پنداشتهاند كه اين دو ميوه در مفهوم«فاكهة»داخل نيست اشتباه است،زيرا علماى لغت آن را انكار كردهاند و اصولا عطف خاص بر عام در مواردى كه امتيازى موجود باشد كاملا معمول است،چنان كه در آيۀ ٩٨ سورۀ بقره مىخوانيم:مَنْ كٰانَ عَدُوًّا لِلّٰهِ وَ مَلاٰئِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكٰالَ فَإِنَّ اللّٰهَ عَدُوٌّ لِلْكٰافِرِينَ .«كسى كه دشمن خدا و ملائكه و فرستادگان او و جبرئيل و ميكائيل باشد(كافر است و)خداوند دشمن كافران مىباشد».
[*]فِيهٰا فٰاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذٰاتُ الْأَكْمٰامِ .«در زمين ميوهها و نخلهاى پرشكوفه است»الرحمن١١/.