شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٢٧ - قريش (قريش١/ )
گفتهاند،در اصل به معنى نوعى از حيوانات بزرگ دريايى است كه هر حيوانى را به آسانى مىخورد!اين عبارت از ابن عباس،معروف است كه وقتى از او سؤال كردند:چرا قريش را«قريش»مىنامند؟در پاسخ چنين گفت:
«اين به خاطر آن است كه در اصل نام حيوانى از بزرگترين حيوانات درياست كه به هيچ حيوان لاغر و چاقى نمىگذرد مگر اين كه آن را مىبلعد».
سپس از اشعار عرب براى سخن خود شاهد مىآورد.
بنابراين انتخاب اين نام براى قبيله فوق به خاطر قدرت و قوت اين قبيله و سوءاستفادههايشان از اين قدرت بوده است.
ولى بعضى آن را از مادّۀ«قرش»(بر وزن فرش)به معنى«اكتساب»دانستهاند،چرا كه اين قبيله غالبا به تجارت و كسب مشغول بودند.
بعضى نيز اين ماده را به معنى«بازرسى و تفتيش»مىدانند و از آنجا كه قريش از حال حجاج خبر مىگرفتند و گاه به كمك آنها مىشتافتند،اين واژه براى آنها انتخاب شده.
«قرش»در لغت به معنى«اجتماع»نيز آمده است و چون اين قبيله از اجتماع و انسجام خاصى برخوردار بودند اين نام براى آنها انتخاب شده؛ولى به هر حال نام قريش امروز هرگز مفهوم جالبى را تداعى نمىكند و با اين كه آنها قبيلۀ پيغمبر اكرم(ص)بودند،از سختترين دشمنان اسلام محسوب مىشدند كه از هيچ كارشكنى و عداوت و دشمنى فروگذار نكردند،حتى آن روز كه قدرت آنها با پيروزى اسلام در هم شكست به توطئههاى پنهانى ادامه دادند و بعد از رحلت پيغمبر اكرم(ص)نيز حوادث دردناكى آفريدند كه تاريخ اسلام هرگز آن را فراموش نخواهد كرد،مىدانيم بنى اميه و بنى عباس كه بارزترين نمونههاى حكومت جبار و طاغوتى بودند از قريش برخاستند.
قرائن نيز نشان مىدهد كه در جاهليت عرب سعى و تلاش در استثمار و استعمار مردم داشتند و به همين دليل هنگامى كه اسلام آزادىبخش طلوع كرد و منافع نامشروع آنها به خطر افتاد با تمام قدرت به مبارزه برخاستند،امّا قدرت عظيم اسلام سرانجام آنها را درهم كوبيد.(ج ٣٥٠/٢٧-٣٥١.)