شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٧ - فَحشاء و مُنكَر (عنكبوت٤٥/ )
تكيۀ بيشترى شده است تا اهميّت آن را آشكار سازد[*].(ج ٥٧٠/١،ج ٣٠٦/٣، ج ٤٠٣/١٤،ج ٥٠٣/١٥.)
فاحِشَة:(اعراف٢٨/.)[**]
در اين كه منظور از«فاحشة»(كار زشت و قبيح)در آيۀ مورد بحث چيست؟بسيارى از مفسران گفتهاند اشاره به رسم جمعى از عربها در زمان جاهليت است كه لخت و برهنه مادرزاد!«زن و مرد»در اطراف خانۀ خدا طواف مىكردند،به گمان اين كه در لباسهايى كه مرتكب گناه شدهاند،شايسته نيست خانۀ خدا را طواف كنند!(البته اين تفسير متناسب با آيات قبل كه دربارۀ لباس و پوشش انسان سخن مىگويد،مىباشد)،ولى در روايات متعددى مىخوانيم كه منظور از«فاحشة»در اين جا گفتار پيشوايان ظالم و ستمگر است كه مردم را به پيروى از خود دعوت مىكنند و معتقدند كه خدا اطاعت آنها را بر مردم فرض كرده است.
امّا بعضى از مفسران،مانند نويسندۀ«المنار»و«الميزان»،مفهوم آيه را يك مفهوم وسيع گرفتهاند كه هرگونه كار زشت و قبيحى را در برمىگيرد و با توجه به وسعت مفهوم كلمۀ«فاحشة»مناسبتر همين است كه معنى آيه همان معنى وسيع كلمه باشد و مسئله«طواف عريان»و«پيروى از پيشوايان ظلم و ستم»از مصاديق روشن آن محسوب مىشود و منافاتى هم با روايات ندارد.(ج ١٤١/٦-١٤٢.)
فَحشاء و مُنكَر:(عنكبوت٤٥/.)[***]
دربارۀ فرق ميان اين دو واژه مىتوان گفت:«فحشاء»اشاره به گناهان بزرگ و
[*]تفسير نمونه،ج ٤٥٩/٢٠.
[**]وَ إِذٰا فَعَلُوا فٰاحِشَةً قٰالُوا وَجَدْنٰا عَلَيْهٰا آبٰاءَنٰا وَ اللّٰهُ أَمَرَنٰا بِهٰا قُلْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَأْمُرُ بِالْفَحْشٰاءِ...«وهنگامى كه كار زشتى انجام مىدهند،مىگويند پدران خود را بر اين عمل ديديم و خداوند به ما دستور دادهاست!بگو خداوند(هرگز)دستور به عمل زشت نمىدهد...»اعراف٢٨/.
[***]...إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهىٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْكَرِ...«...زيرا نماز(انسان را)از زشتيها و منكراتبازمىدارد ...»عنكبوت٤٥/.