شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٩٥ - اَفئده (نحل٧٨/ و الم سجده٩/ )
ف
ف أ د
اَفئده:(نحل٧٨/ و الم سجده٩/.)[*]
جمع«فؤاد»به معنى«قلب»(عقل)آمده است،ولى مفهومى ظريفتر از آن دارد،يعنى در معنى فؤاد،جوشش و افروختگى و پختگى و يا به تعبير ديگر تجزيه و تحليل و ابتكار افتاده است.
همچنان كه«راغب»در مفردات مىگويد:«فؤاد مانند قلب است و لكن اين كلمه در جايى گفته مىشود كه افروختگى و پختگى در آن منظور باشد»و مسلما اين موضوع پس از تجربۀ كافى به انسان دست مىدهد و به هر حال گرچه ابزار شناخت منحصر به اين دو،يا سه،نيست،ولى بايد گفت كه مهمترين ابزار همينهاست.
به اين ترتيب خداوند در آيات مورد بحث مهمترين ابزار شناخت را در«ظاهر و باطن» وجود انسان بيان كرده است،چرا كه علوم انسانى يا از طريق«تجربه»به دست مىآيد و ابزار آن چشم و گوش است و بدون استفاده از چشم و گوش امكان ندارد و يا از طريق «تحليلها و استدلالهاى عقلى»است كه وسيلۀ آن عقل و خرد است و در قرآن از آن به«افئده»
[*]...وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ ...«...(خداوند)براى شما گوشها و چشمها و دلها(عقلها)قرار داد...»نحل٧٨/ و الم سجده٩/.