شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٣ - يَتَفَيَّأ (نحل٤٨/ )
كه تمام آن را در مصارف شخصى مصرف مىكند،بلكه چون رئيس حكومت اسلامى و مخصوصا مدافع و حافظ حقوق نيازمندان است قسمت عمده را در مورد آنها صرف مىكند.
در آيۀ ٥٠ سورۀ احزاب مىخوانيم:...وَ مٰا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَيْكَ ...
«...اى پيامبر كنيزانى كه از طريق غنايمى كه خدا به تو بخشيده(حلال است)...».
در اين آيۀ،«افاء»از مادّۀ«فيأ»(بر وزن شىء)همانطور كه در بالا اشاره شد به اموالى گفته مىشود كه بدون مشقت به دست مىآيد،لذا به غنايم جنگى و همچنين انفال (ثروتهاى طبيعى كه متعلق به حكومت اسلامى است و مالك مشخص ندارد)اطلاق مىشود.
«راغب»در مفردات مىگويد:«فيء»به معنى بازگشت و رجوع به حالت نيك است و اگر به«سايه»فيء گفته مىشود به خاطر اين است كه حالت برگشت دارد،سپس مىافزايد به اموال بىدردسر نيز«فيء»مىگويند،زيرا با تمام حسنى كه دارد باز هم مثل سايه عارضى و از بين رفتنى است.
درست است كه در غنايم جنگى گاهى دردسر فراوان است،ولى از آنجا كه باز با مقايسه به اموال ديگر دردسر كمترى دارد و گاه اموال هنگفتى در يك حمله به دست مىآيد، «فيء»به آن اطلاق شده است.(ج ٣٧٦/١٧-٣٧٧،ج ٥٠٢/٢٣ تا ٥٠٤.)
يَتَفَيَّأ:(نحل٤٨/.)[*]
از مادّۀ«فيأ»به معنى«بازگشت و رجوع»است.بعضى گفتهاند،عرب سايۀ موجودات را به هنگام صبحگاهان،«ظل»مىنامد و در عصرگاهان«فيء»و اگر مىبينيم به قسمتى از غنايم و اموال فيء گفته مىشود،اشارۀ لطيفى به اين حقيقت است كه بهترين غنايم دنيا همچون سايۀ عصرگاهان است كه بزودى زائل و فانى مىشود.
[*]أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلىٰ مٰا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلاٰلُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمٰائِلِ سُجَّداً لِلّٰهِ وَ هُمْ دٰاخِرُونَ .نحل٤٨/.