شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢١ - فاءت (حجرات٩/ )
جهت است كه به حركت آفتاب از جايى به جاى ديگر منتقل مىشود و نيز از معانى ديگر آن غنيمتى است كه از مشركان به دست مىآيد[*].
قرآن در آيۀ مورد بحث به عنوان يك قانون كلى و عمومى مىفرمايد:«هرگاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند در ميان آنها صلح برقرار سازيد و اگر يكى از آنها بر ديگرى تجاوز كند با طايفۀ ظالم پيكار كنيد تا به فرمان خدا بازگردد،هرگاه بازگشت(و زمينۀ صلح فراهم شد)در ميان آن دو برطبق عدالت صلح برقرار سازيد...»فَإِنْ فٰاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمٰا بِالْعَدْلِحجرات٩/.
در شأن نزول اين آيه آمده است كه ميان دو قبيلۀ«اوس»و«خزرج»(دو قبيلۀ معروف مدينه)اختلافى افتاد و همان سبب شد كه گروهى از آن دو به جان هم بيفتند و با چوب و كفش يكديگر را بزنند.
بعضى ديگر گفتهاند:دو نفر از انصار با هم خصومت و اختلافى پيدا كرده بودند، يكى از آنها به ديگرى گفت:من حقم را به زور از تو خواهم گرفت،زيرا جمعيت قبيلۀ من زياد است،و ديگرى گفت:براى داورى نزد رسول اللّه(ص)مىرويم.نفر اوّل نپذيرفت و كار اختلاف بالا گرفت و گروهى از دو قبيله با دست و كفش و حتى شمشير به يكديگر حمله كردند و آيۀ فوق نازل شد(و وظيفۀ مسلمانان را در برابر اين گونه اختلافات روشن ساخت[١]).
به هر حال بديهى است كه اگر خون طايفۀ باغى و ظالم در اين ميان ريخته شود بر گردن خود اوست و به اصطلاح خونشان هدر است،هرچند مسلمانند،زيرا فرض بر اين است كه نزاع در ميان دو طايفه از مؤمنين روى داده است.
به اين ترتيب،اسلام جلوگيرى از ظلم و ستم را هرچند به قيمت جنگ با ظالم تمام شود لازم شمرده و بهاى اجراى عدالت را از خون مسلمانان نيز بالاتر دانسته است و اين در صورتى است كه مسئله از طرق مسالمتآميز حل نشود.(ج ١٦٥/٢٢ تا ١٦٧.)
[*]تبيين اللغات لتبيان الآيات،ج ٢٦٦/٢.
[١] تفسير قرطبى،ج ٦١٣٦/٩.