شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٤ - عَقَبَة (بلد١١/ )
عقاب:(حشر٤/.)[*]
بر وزن«شتاب»و آن مصدرى است از باب«مفاعله»به معنى«عذاب و كيفر دادن».
آيۀ مورد بحث دربارۀ مجازات كسانى است كه با خدا و رسولش به دشمنى برخاستند،مىفرمايد:
«...و هركس با خدا دشمنى كند عذاب الهى(در حق او)شديد است»فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ)حشر٤/.
عين همين آيه با تفاوت بسيار جزئى در سورۀ انفال آيۀ ١٣ بعد از داستان جنگ بدر و درهمشكسته شدن مشركان آمده است كه بيانگر عموميت محتواى آن از هر نظر است.
قابل توجه اين كه در آغاز آيه دشمنى با خدا و رسول را مطرح مىكند و در ذيل آيه تنها سخن از دشمنى با خداست،اشاره به اين كه دشمنى با رسول خدا(ص)نيز با دشمنى خدا يكى است و از هم جدا نيست.
تعبير به«شَدِيدُ الْعِقٰابِ»هيچ منافاتى با«ارحم الراحمين»بودن خداوند ندارد،زيرا آنجا كه جاى عفو و رحمت است«ارحم الراحمين»است و آنجا كه جاى مجازات و عقوبت است«اشد المعاقبين»است.(ج ٤٩٤/٢٣.)
عَقَبَة:(بلد١١/.)[**]
گردنۀ صعب العبورى است كه انسانهاى ناسپاس هرگز خود را براى گذشتن از آن آماده نكردهاند،مجموعهاى است از اعمال خير كه عمدة بر محور خدمت به خلق و كمك به ضعيفان و ناتوانها دور مىزند و براستى گذشتن از اين گردنه با توجه به علاقۀ شديدى كه
[*]ذٰلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ يُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِيدُ الْعِقٰابِ .«اين به خاطر آن است كهآنها با خدا و رسولش دشمنى كردند و هركس با خدا دشمنى كند عذاب الهى(در حق او)شديد است»حشر٤/.
[**]فَلاَ اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ.«ولى او(انسان ناسپاس)از آن گردنه مهمّ بالا نرفت»بلد١١/.