شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٩١ - اَقْوَم (اسراء٩/ )
اَقْوَم:(اسراء٩/.)[*]
از مادّۀ«قيام»به معنى«پابرجاتر،مستقيمتر و صافتر»است،چنان كه در آيۀ ٦ سورۀ مزمل مىخوانيم[**]:«مسلما برنامۀ(عبادت)شبانه پابرجاتر و بااستقامتتر است»و نيز در آيۀ مورد بحث آمده است:«اين قرآن مردم را به آيينى كه مستقيمترين و پابرجاترين آيينهاست هدايت مىكند...»يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُاسراء٩/.و از آنجا كه انسان به هنگامى كه مىخواهد فعاليت پيگيرى انجام دهد قيام مىكند و به كار مىپردازد از اين نظر قيام كنايه از حسن انجام امور و آمادگى براى فعاليت آمده است،ضمنا«استقامت»كه از همين ماده گرفته شده است و«قيم»كه آن هم از اين ماده است به معنى«صاف و مستقيم و ثابت و پابرجا »است.
و از آنجا كه«اقوم»صيغۀ«افعل تفضيل»است به معنى«صافتر و مستقيمتر و پابرجاتر »مىآيد و به اين ترتيب،مفهوم آيۀ فوق چنين است كه«قرآن به طريقهاى كه مستقيمترين و صافترين و پابرجاترين طرق است دعوت مىكند».
صاف و مستقيم از نظر عقايدى كه عرضه مىكند،عقايدى روشن،قابل درك خالى از هرگونه ابهام و خرافات،عقايدى كه دعوت به عمل دارد،نيروهاى انسانى را بسيج مىكند و ميان انسان و قوانين عالم طبيعت هماهنگى برقرار مىسازد.
صافتر و مستقيمتر از اين نظر كه ميان ظاهر و باطن،عقيده و عمل،تفكر و برنامه، همگونى ايجاد كرده و همه را بهسوى«اللّه»دعوت مىكند.
صافتر و مستقيمتر از نظر قوانين اجتماعى و اقتصادى و نظامات سياسى كه بر جامعۀ انسانى حكمفرماست كه هم جنبههاى معنوى را پرورش مىدهد و هم از نظر مادى، تكامل آفرين است.
[*]إِنَّ هٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ ...«اين قرآن به راهى هدايت مىكند كه مستقيمترين راههاست»اسراء٩/.
[**]إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلاً.مزمل٦/.