شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٢ - فَعَلَ (فيل١/ )
خواهد شد و مردم از دور او پراكنده مىشوند و از وظيفۀ رهبرى بازمىماند و به همين دليل على(ع)در يكى از كلمات قصار خود مىفرمايد:«وسيلۀ رهبرى گشادگى سينه است».
(ج ١٤١/١٣-١٤٢.)
فعل
فَعَلَ:(فيل١/.)[*]
واژۀ«فعل»به معنى«انجام دادن كارى»است،خواه خوب باشد يابد،از روى علم باشد يا غير آن،و آن لفظ عام است و از انسان و حيوان و جماد سر مىزند،امّا«عمل» غالبا به غير جماد منسوب است و آن اخص از فعل است،ولى اين قاعده در تمام موارد جارى نيست و ممكن است يكى به جاى ديگرى استعمال شود.
آيۀ مورد بحث اوّلين آيۀ سورۀ فيل است كه پيامبر اكرم(ص)را مخاطب ساخته، مىگويد:«آيا نديدى پروردگارت با اصحاب فيل چه كرد؟»فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحٰابِ الْفِيلِفيل١/.
اصحاب فيل باآنهمه لشكر و قدرت آمده بودند تا خانۀ خدا را ويران سازند و خداوند با لشكر بظاهر بسيار كوچك و ناچيز،آنها را درهم كوبيد،فيلها را با پرندههاى كوچك و سلاحهاى پيشرفتۀ آن روز(با سنگريزه«سجّيل»)از كار انداخت،تا ضعف و ناتوانى اين انسان مغرور و خيرهسر را در برابر قدرت الهى ظاهر و آشكار مىسازد.
آنها قصد داشتند خانۀ كعبه را خراب كنند،به اين اميد كه به كليساى يمن مركزيت بخشند و تمام قبايل عرب را متوجه آنجا سازند،امّا آنها نه تنها به مقصد خود نرسيدند، بلكه اين ماجرا كه آوازهاش در تمام جزيرۀ عربستان پيچيد بر عظمت مكه و خانۀ كعبه افزود و دلهاى مشتاقان را بيش از پيش متوجه آن ساخت و به آن ديار امنيت بيشترى بخشيد.
(ج ٣٣٥/٢٧.)
[*]أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحٰابِ الْفِيلِ .فيل١/.