شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥٦ - قُمّل (اعراف١٢٣/ )
ق م ع
مقامع:(حج٢١/.)[*]
جمع«مقمع»(بر وزن منبر)به معنى«تازيانه»يا«عمود آهنين»(گرز)است كه براى جلوگيرى يا مجازات كسى بر او مىكوبند.اين كلمه در قرآن مجيد تنها يكبار و آن هم به صورت جمع دربارۀ كفار بهكاررفتهاست و به طورى كه قرآن مىگويد گرزهايى از آهن سوزان براى آنها آماده است.
از تعبيراتى كه در آيۀ مورد بحث به كار رفته چنين برمىآيد كه آن عذابهايى سخت و سنگين براى گروه خاصى از كافران است كه به مخاصمه دربارۀ پروردگار برمىخيزند و براى گمراهى ديگران كوشش مىكنند،آنها افرادى هستند از سردمداران كفر،همچون كسانى كه در ميدان جنگ بدر به مقاتله با على(ع)و حمزة بن عبد المطلب و عبيدة بن حارث برخاستند و اسامى آنها عبارتند از:وليد بن عتبه و عتبة بن ربيعه و شيبة بن ربيعه كه همۀ آنها از پاى درآمدند.(ج ٥٦/١٤ و ٥٨.)
قمل
قُمّل:(اعراف١٢٣/.)[**]
در اين كه منظور از«قمّل»چيست؟ميان مفسران گفتگوست و معانى مختلفى براى آن ذكر كردهاند،ولى ظاهر اين است كه يك نوع«آفت نباتى»بوده كه غلاّت را فاسد مىكرده است.
[*]وَ لَهُمْ مَقٰامِعُ مِنْ حَدِيدٍ.«و براى آنها(كفار)گرزهايى از آهن است»حج٢١/.
[**]فَأَرْسَلْنٰا عَلَيْهِمُ الطُّوفٰانَ وَ الْجَرٰادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفٰادِعَ وَ الدَّمَ ...«سپس(بلاها را پشت سر هم برفرعونيان نازل كرديم)طوفان و ملخ و آفت گياهى و قورباغهها و خون را...»اعراف١٣٣/.