شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٨ - تَقْشَعِرُّ (زمر٢٣/ )
در حديثى از«اسماء»نقل شده كه مىگويد:«ياران پيامبر،هنگامى كه قرآن بر آنها تلاوت مىشد-همان گونه كه خدا آنها را توصيف كرده است-چشمهايشان اشكبار مىگشت و لرزه بر اندامشان مىافتاد[١]».
در حديثى«عباس»عموى پيامبر(ص)از آن حضرت نقل مىكند كه فرمود:
اذا اقشعر جلد العبد من خشية اللّه تحاتت عنه ذنوبه كما يتحات عن الشجرة اليابسة ورقها.«هنگامى كه بدن بندهاى از خوف خدا لرزان شود گناهش فرومىريزد همان گونه كه برگ خشك از درختان[٢]».
روشن است كه كسى كه از ترس الهى چنين متأثر شود حال توبه و انابه براى او حاصل است و چنين كسى مسلما مورد آمرزش پروردگار قرار مىگيرد.
در حديث ديگرى كه از«اسماء»نقل شده و قسمتى از آن را در پيش اشاره كرديم، مىخوانيم:هنگامى كه از او دربارۀ ياران رسول خدا(ص)سؤال مىكنند،مىگويد:
«هنگامى كه قرآن مىخواندند-همان گونه كه خداوند آنها را توصيف كرده-چشمانشان اشكبار و بدنشان لرزان مىشد»،سپس راوى مىگويد از«اسماء»پرسيدم كسانى نزد ما هستند كه وقتى آيات قرآن را مىشنوند حالت غشوه به آنها دست مىدهد و مست و مدهوش مىشوند،«اسماء»گفت:اعوذ باللّه تعالى من الشّيطان(اين يك عمل شيطانى است)[٣].
اين حديث در حقيقت پاسخى است به كسانى كه دم از تصوف مىزنند و جلسات و حلقاتى تشكيل مىدهند و آيات و اذكارى مىخوانند،سپس حركاتى به خود مىدهند و به اصطلاح به حال وجد و سرور مىآيند و نعره مىكشند و صيحه مىزنند و خود را به حالت غشوه مىاندازند و شايد بعضى هم غش مىكنند.اين گونه مسائل در حالات ياران پيامبر(ص)هرگز نقل نشده و از بدعتهاى متصوفه است.البته ممكن است انسان گاهى از
[١]تفسير قرطبى،ج ٥٦٩٣/٨.
[٢] مجمع البيان،ذيل آيۀ مورد بحث،اين روايت را ابو الفتوح رازى و قرطبى نيز با مختصر تفاوتى نقلكردهاند.
[٣] اين حديث را«آلوسى»در«روح المعانى»،ج ٢٣٥/٢٣،آورده،بعضى ديگر از مفسران نيز ذيلآيۀ مورد بحث نقل كردهاند.