شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٠٩ - فار (هود٤٠/ )
گفتيم و امّا آيۀ مورد بحث به شرح بعضى از ويژگيها و حوادث روز رستاخيز مىپردازد و مىگويد:«همان روزى كه در صور دميده مىشود و شما فوج فوج وارد محشر مىشويد»فَتَأْتُونَ أَفْوٰاجاًنبا١٨/.
آيۀ مذكور مىگويد:در آن روز فوج فوج وارد محشر مىشويد،در حالى كه آيۀ ٩٥ سورۀ مريم مىگويد:[*]« هركس در آن روز تنهاست»و آيۀ ٧١ سورۀ اسراء مىگويد[**]:
«هر گروهى با پيشواى خودشان وارد عرصۀ محشر مىشوند».
جمع ميان اين آيات چنين است كه فوج فوج بودن مردم منافاتى با اين ندارد كه هر فوج با رهبرش وارد محشر شود و امّا فرد بودن آن به خاطر اين است كه قيامت مواقف متعددى دارد،ممكن است در مواقف نخستين مردم گروه گروه با رهبران هدايت و ضلال وارد محشر شوند،امّا به هنگام قرار گرفتن در پاى محكمۀ عدل الهى فرد فرد باشند و به تعبير قرآن در آيۀ ٢١ سورۀ ق هركدام با يك نفر مأمور و يك گواه در آنجا حاضر مىگردند:
وَ جٰاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهٰا سٰائِقٌ وَ شَهِيدٌ.«و هر انسان وارد محشر مىگردد،در حالى كه همراه او سوقدهنده و گواهى است».
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از فرد بودن،جدا شدن از دوستان و حاميان و يار و ياور باشد،چرا كه انسان در آنجا خودش هست و عملش.(ج ٣١/٢٦-٣٢.)
ف و ر
فار:(هود٤٠/.)[***]
از مادّۀ«فور»به معنى«جوشيدن»و شدت غليان چيزى است.اين واژه(به نقل از قاموس)در مورد آتش و ديگ و غضب بهكاررفتهاست (فوران آتش،غليان ديگ و
[*]وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ فَرْداً.مريم٩٥/.
[**]يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُنٰاسٍ بِإِمٰامِهِمْ ....اسراء٧١/.
[***]حَتّٰى إِذٰا جٰاءَ أَمْرُنٰا وَ فٰارَ التَّنُّورُ...هود٤٠/.