شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢٧ - اَغْطَشَ (نازعات٢٩/ )
لقمان١٩/.)يا«كم كردن نگاه»گفته مىشود و نقطۀ مقابل آن،بلند كردن صدا و خيره نگاه كردن است.آيه مىگويد:«به مؤمنان بگو چشمهاى خود را(از نگاه به نامحرمان)فروگيرند »يَغُضُّوا مِنْ أَبْصٰارِهِمْنور٣٠/.
آيه مذكور نمىگويد مؤمنان بايد چشمهاشان را فروبندند،بلكه مىگويد بايد نگاه خود را كم و كوتاه كنند[١]و اين تعبير لطيفى است به اين منظور كه اگر انسان براستى هنگامى كه با زن نامحرمى روبرو مىشود بخواهد چشم خود را بكلى ببندد ادامۀ راه رفتن و مانند آن براى او ممكن نيست،امّا اگر نگاه را از صورت و اندام او برگيرد و چشم خود را پايين اندازد گويى از نگاه خويش كاسته است و آن صحنهاى را كه ممنوع است از منطقۀ ديد خود بكلى حذف كرده.
از آنچه گفتيم اين نكته روشن مىشود كه مفهوم آيۀ مورد بحث اين نيست كه مردان در صورت زنان خيره نشوند تا بعضى از آن چنين استفاده كنند كه نگاههاى غير خيره مجاز است،بلكه منظور اين است كه انسان به هنگام نگاه كردن معمولا منطقۀ وسيعى را زير نظر مىگيرد،هرگاه زن نامحرمى در حوزۀ ديد او قرار گرفت چشم را چنان فروگيرد كه آن زن از منطقۀ ديد او خارج شود يعنى به او نگاه نكند اما راه و چاه خود را ببيند و اين كه«غض»را به معنى كاهش گفتهاند منظور همين است.(ج ٤٣٦/١٤-٤٣٧،ج ١٣٩/٢٢.)
غ ط ش
اَغْطَشَ:(نازعات٢٩/.)[*]
از مادّۀ«غطش»(بر وزن عرش)به معنى«تاريكى»است،ولى راغب در مفردات مىگويد اصل آن از«اغطش»به معنى كسى كه چشم كمنورى دارد گرفته شده است.
[١]در اين كه«مِن»در جمله«...يغضوا من ابصارهم...»چه معنى دارد،مفسران احتمالات مختلفىدادهاند بعضى آن را براى«تبعيض»و بعضى«زائده»و بعضى«ابتدائيه»دانستهاند،ولى ظاهر همان معنىاول است.
[*]وَ أَغْطَشَ لَيْلَهٰا وَ أَخْرَجَ ضُحٰاهٰا،نازعات٢٩/.