شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٦٥ - قَنوط (فصلت٤٩/ )
ابراهيم،ساره كه ظاهراً زن عقيمى بود در آنجا حاضر بود و اين بشارت به او نيز داده شد، چنان كه در آيۀ ٧١ سورۀ هود مىخوانيم[*]:«همسر او ايستاده بود،خنديد و ما او را بشارت به اسحاق داديم».
اين را نيز مىدانيم ساره مادر اسحاق است و ابراهيم قبلا از هاجر(همان كنيزى كه به همسرى انتخاب كرده بود)صاحب پسرى به نام اسماعيل شده بود.(ج ١٠٠/١١-١٠١.)
قَنوط:(فصلت٤٩/.)[**]
صيغۀ مبالغه است به معنى«بسيار نااميد »و آيۀ مورد بحث ترسيمى از انسانهاى ضعيف و بىايمان است و تجسمى زنده و آشكار از اين افراد كوتاهفكر و كمظرفيت ، مىفرمايد:«انسان هرگز از تقاضاى نيكى(و نعمت)خسته نمىشود و هرگاه شر و بدى به او رسد مأيوس و نوميد مىگردد»فَيَؤُسٌ قَنُوطٌفصلت٤٩/.
آيۀ مذكور مىگويد:هرگز تنور حرص انسان از گرمى نمىافتد،هرچه بيشتر پيدا مىكند باز بيشتر مىخواهد و هرچه به او بدهند باز سير نمىشود،امّا اگر دنيا به او پشت كند و نعمتهاى او زائل شود و شر و بدى و تنگدستى و فقر دامن او را بگيرد،بكلى مأيوس و نوميد مىشود.
در اين كه«يئوس»و«قَنوط»به يك معنى است،يعنى انسان نوميد،يا دو معنى مختلف دارد؟و تفاوت ميان اين دو چيست؟در ميان مفسران گفتگوست:بعضى هر دو را به يك معنى(براى تأكيد)دانستهاند[١]؛ولى بعضى«يئوس»را از مادّۀ«يأس»به معنى وجود نوميدى در درون قلب،و«قنوط»را به معنى ظاهر ساختن آن در چهره و در عمل دانستهاند[٢].
مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ميان اين دو چنين فرق گذاشته كه يأس،نوميدى از
[*]وَ امْرَأَتُهُ قٰائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنٰاهٰا بِإِسْحٰاقَ ...هود٧١/.
[**]لاٰ يَسْأَمُ الْإِنْسٰانُ مِنْ دُعٰاءِ الْخَيْرِ وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ.فصلت٤٩/.
[١] الميزان،ج ٤٢٦/١٧،ذيل آيه.
[٢] فخر رازى در تفسير كبير،ج ١٣٧/٢٧ و تفسير روح المعانى،ج ٤/٢٥.