شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٣٤ - آيا قلب كانون احساسات است؟
در حديثى از امام موسى بن جعفر(ع)نيز در تفسير همين آيه آمده است كه«منظور از قلب عقل است»[١].
ريشۀ اين لغت(قلب)در اصل به معنى تغيير و تحول و به اصطلاح،قلب و انقلاب است و از آنجا كه فكر و عقل انسان دائما در حال دگرگونى است به آن«قلب»گفته شده است و به همين دليل در آيات قرآن مسئله سكينه و آرامش دل،و يا اطمينان قلب تكيه شده است:هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ .«او كسى است كه آرامش را در دل مؤمنين نازل كرد»فتح٤/.
و يا:...أَلاٰ بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ .«آگاه باشيد ياد خدا مايۀ آرامش دلهاست»رعد ٢٨/.آرى اين موجود ناآرام را تنها ياد خدا آرامش مىبخشد.(ج ٨٧/١ تا ٨٩، ج ٢١/٧،ج ٣٤٦/١٥،ج ٢٨٤/٢٢.)
آيا قلب كانون احساسات است؟
در بعضى از آيات قرآن،قلب كانون بيماريهاى اخلاقى شناخته شده است،اين سخن در ابتدا ممكن است توليد اين اشكال كند كه ما مىدانيم تمام اوصاف اخلاقى و مسائل فكرى و عاطفى به روح انسان بازگشت مىكند،قلب يك تلمبۀ خودكار براى نقل و انتقال خون و آبيارى و تغذيه سلولهاى بدن بيش نيست.
البته حق همين است كه قلب تنها مأموريت ادارۀ جسم انسان را دارد و مسائل روانى مربوط به روح آدمى است،امّا نكتۀ دقيقى در اين جا وجود دارد كه با توجه به آن،رمز اين تعبير قرآن روشن مىشود و آن اين كه در جسم انسان دو كانون وجود دارد كه هركدام مظهر بخشى از اعمال روانى انسان است،يعنى هريك از اين دو كانون با فعل و انفعالات روانى فورا عكس العمل نشان مىدهد يكى«مغز»و ديگرى«قلب».
هنگامى كه در محيط روح مسائل فكرى را بررسى مىكنيم،عكس العمل آن فورا در مغز آشكار مىشود و به تعبير ديگر،مغز ابزارى است براى كمك به روح در مسئله تفكر و
[١]اصول كافى،ج ١،كتاب العقل و الجهل،حديث ١١.