شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٢ - افاء (حشر٦/ )
افاء:(حشر٦/.)[*]
از مادّۀ«فيأ»در اصل به معنى«رجوع و بازگشت»است و اين كه بر دستهاى از غنايم «فيء»(بر وزن شىء)اطلاق شده،شايد به خاطر آن است كه خداوند تمام مواهب اين جهان را در اصل براى مؤمنان و قبل از همه براى پيغمبر گرامىاش كه اشرف كائنات و خلاصۀ موجودات است آفريده و افراد غير مؤمن و گنهكار در حقيقت غاصبان اين اموالند(هرچند برحسب قوانين شرعى يا عرفى مالك محسوب شوند)هنگامى كه اين اموال به صاحبان حقيقى بازمىگردد شايستۀ عنوان«فيء»است.آيۀ مورد بحث مىگويد:«آنچه را خدا به رسولش از آنها(از يهود)بازگرداند چيزى است كه شما براى به دست آوردن آن(زحمتى نكشيديد)نه اسبى تاختيد و نه شترى...»حشر٦/.
هدف از مجموع اين آيه اين است كه در تمام مواردى كه براى به دست آوردن غنيمت هيچ جنگى رخ ندهد غنايم در ميان جنگجويان تقسيم نخواهد شد و به طور كامل در اختيار رئيس مسلمين قرار مىگيرد،او هم با صلاحديد خود در مصارفى كه در آيۀ بعد آمده است مصرف مىكند.
در آيۀ بعد آمده است[**]:«آنچه را خداوند از اهل اين آباديها به رسولش بازگردانده است از آن خدا و رسول و خويشاوندان او و يتيمان و مستمندان و درراهماندگان است...» حشر٧/.
در اين آيه،مصرف«فيء»را كه در آيۀ قبل آمده بوضوح بيان مىكند،يعنى اين همانند غنايم جنگهاى مسلحانه نيست كه تنها يكپنجم آن در اختيار پيامبر(ص)و ساير نيازمندان قرار گيرد و چهار پنجم از آن جنگجويان باشد.
و نيز اگر در آيۀ قبل گفته شد كه تمام آن متعلق به رسول خداست مفهومش اين نيست
[*]وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لاٰ رِكٰابٍ ...حشر٦/.
[**]مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرىٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبىٰ وَ الْيَتٰامىٰ وَ الْمَسٰاكِينِ وَ ابْنِالسَّبِيلِ ...حشر٧/.