شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٠ - مَفاتح (انعام٥٩/ )
ولى بيشتر به نظر مىرسد كه«مفاتح»به معنى كليدها باشد،نه خزائن،زيرا هدف آيه مورد بحث بيان علم خداست و آن با مسئله كليد كه وسيلۀ آگاهى از ذخاير مختلف است، متناسبتر مىباشد.
واژۀ«مفاتح»در آيۀ ٧٦ سورۀ قصص[*]،جمع«مفتح»(بر وزن مكتب)به معنى محلى است كه چيزى را در آن ذخيره مىكنند،مانند صندوقهايى كه اموال در آن نگهدارى مىشود.
به اين ترتيب مفهوم آيۀ مورد بحث(قصص٧٦/.)چنين مىشود كه قارون آنقدر طلا و نقره و اموال گرانبها و قيمتى داشت كه صندوق آنها را گروهى از مردان نيرومند به زحمت جابجا مىكردند.
آنچه در بالا در مورد تفسير«مفاتح»(قصص٧٦/.)گفتيم چيزى است كه گروه عظيمى از مفسران و علماى لغت پذيرفتهاند،در حالى كه بعضى ديگر«مفاتح»را(در اين جا)جمع مفتح(بر وزن منبر به كسر ميم)به معنى«كليد»دانستهاند و مىگويند كليد گنجهاى قارون آنقدر زياد بود كه چندين مرد زورمند از حمل آن به زحمت مىافتادند.
كسانى كه اين معنى را برگزيدهاند خودشان براى توجيه آن به زحمت افتادهاند كه چگونه اينهمه كليد گنج امكانپذير است و به هر حال تفسير اول روشنتر و صحيحتر است؛زيرا گذشته از اين كه اهل لغت براى همين كلمۀ«مفتح»(به كسر ميم)نيز معانى متعددى گفتهاند از جمله خزانه كه محل جمعآورى مال است،معنى اول به واقعيت نزديكتر و دور از هرگونه مبالغه است[١].(ج ٢٦٨/٥-٢٦٩،ج ١٥٣/١٦- ١٥٤.)
[*]...وَ آتَيْنٰاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مٰا إِنَّ مَفٰاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ ...«...ما آنقدر از گنجها(بهقارون)داده بوديم كه حمل صندوقهاى آن براى يك گروه زورمند مشكل بود...»قصص٧٦/.
[١] بعضى از مفسران نيز در اين جا براى كليد معنى مجازى ذكر كردهاند و گفتهاند منظور اين است كهكليد به دست آوردن آنهمه مال و حفظ و نگهدارى آن براى مردان زورمند مشكل بود،ولى اين تفسير بسياربعيد به نظر مىرسد.(براى اطلاع بيشتر از مفهوم لغوى اين كلمه به لسان العرب مراجعه فرماييد).