شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٢٤ - عالمين (حمد٢/ )
عالمين:(حمد٢/.)[*]
جمع«عالم»است و عالم به معنى مجموعهاى است از موجودات مختلف كه داراى صفات مشترك و يا زمان و مكان مشترك هستند،مثلا مىگوييم عالم انسان و عالم حيوان و عالم گياه،و يا مىگوييم عالم شرق و عالم غرب،عالم امروز و عالم ديروز.بنابراين «عالم»خود به تنهايى معنى جمعى دارد و هنگامى كه به صورت«عالمين»جمع بسته مىشود اشاره به تمام مجموعههاى اين جهان است.
در اين جا اين سؤال پيش مىآيد كه جمع با«ين»معمولا براى جمع عاقل است در حالى كه همۀ عالمهاى اين جهان صاحبان عقل نيستند،به همين دليل بعضى از مفسران كلمۀ«عالمين»را در اين جا اشاره به گروهها و مجموعههايى از صاحبان عقل مىدانند مانند فرشتگان و انسانها و جن.
اين احتمال نيز وجود دارد كه اين جمع به خاطر«تغليب»باشد(منظور از تغليب اين است كه مجموعهاى از صاحبان صفات مختلف را با وصف صنف برتر توصيف كنيم).
نويسندۀ تفسير«المنار»مىگويد:از جدّ ما امام صادق(ع)كه رضوان خدا بر او باد چنين نقل شده كه مراد از«عالمين»تنها انسانها هستند.
سپس اضافه مىكند در قرآن نيز«عالمين»به همين معنا آمده است مانند:لِيَكُونَ لِلْعٰالَمِينَ نَذِيراً.«خداوند قرآن را بر بندهاش فرستاد تا جهانيان را انذار كند»(فرقان١/)[١].
ولى اگر موارد استعمال عالمين را در قرآن در نظر بگيريم خواهيم ديد كه هرچند كلمۀ عالمين در بسيارى از آيات قرآن به معنى انسانها آمده است،ولى در پارهاى از موارد معنى وسيعترى دارد و انسانها و موجودات ديگر جهان را در بر مىگيرد مانند:
فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمٰاوٰاتِ وَ رَبِّ الْأَرْضِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ .«ستايش مخصوص خداست
[*]اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ .«ستايش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانيان است»حمد٢/.
[١] تفسير المنار،ج ٥١/١.