شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧ - آيا ظلمت از مخلوقات است؟(سور١٧٢٨ انعام آي١٧٢٨ ١ )
ناپيداست .جهل،ظلمت است،هرج و مرج اجتماعى و اقتصادى و نابسامانيهاى فكرى و انحرافات و آلودگيهاى اخلاقى كه عواقب شوم آنها قابل پيشبينى نيست و يا چيزى جز بدبختى و پريشانى نمىباشد همگى ظلمتند.
ظلمت و تاريكى ذاتا هولناك و توهمانگيز است،زيرا حملۀ بسيارى از جانوران خطرناك و دزدان و جانيان،در پردۀ تاريكى صورت مىگيرد و هركس خاطراتى در اين زمينه دارد،لذا به هنگام گرفتار شدن در ميان تاريكى،اوهام و خيالات جان مىگيرند، اشباح و هيولاهاى وحشتناك از زواياى خيال بيرون مىدوند و افراد عادى را در خوف و ترس فرومىبرند .
ظلمت و تاريكى شعبهاى از عدم است و انسان ذاتا از عدم مىگريزد و وحشت دارد و بههمينجهت معمولا از تاريكى مىترسد.
اگر اين تاريكى با حوادث وحشتناك واقعى آميخته شود و مثلا انسان در يك سفر دريايى«شب تاريك و بيم موج و گردابى چنين هائل»محاصره شود وحشت آن به درجات بيش از مشكلاتى است كه به هنگام روز پديد مىآيد،زيرا معمولا راههاى چاره در چنان شرايطى به روى انسان بسته مىشود، همينطور اگر در شبى تاريك در ميان بيابانى راه را گم كند و صداى وحشتناك حيوانات درنده كه در دل شب طعمهاى براى خود مىجويند از دور و نزديك به گوش او رسد،در چنين لحظاتى است كه انسان همه چيز را به دست فراموشى مىسپارد و جز خودش و نور تابناكى كه در اعماق جانش مىدرخشد و او را بهسوى مبدائى مىخواند كه تنها اوست كه مىتواند چنان مشكلاتى را حل كند،از ياد مىبرد.اين گونه حالات دريچههايى هستند به جهان توحيد و خداشناسى.(ج ٢٧٨/٥-٢٧٩.)
آيا ظلمت از مخلوقات است؟(سورۀ انعام آيۀ ١.)[**]
همانطور كه«نور»مخلوق خداوند است،«ظُلمت»هم آفريدۀ اوست،در حالى كه
[**]اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُمٰاتِ وَ النُّورَ...«ستايش براى خداوندى استكه آسمانها و زمين را آفريد و ظلمتها و نور را ايجاد كرد...»انعام١/.