شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٢ - قِبل (بقره١٧٧/ )
اگر پيراهن يوسف از جلو پاره شده باشد آن زن راست مىگويد و يوسف دروغگوست.إِنْ كٰانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْو نيز اگر پيراهن يوسف از پشت سر پاره شده باشد،آن زن دروغ مىگويد و يوسف راستگوست.
به هر حال منظور از توضيح فوق،تشريح و تفسير كلمۀ«قُبُل»است كه اين واژه در آيۀ ٥٥ سورۀ كهف نيز ديده مىشود،آنجا كه مىفرمايد:...اَو يَاتِيَهُمُ العَذابُ قُبُلا.«...و يا عذاب الهى در برابر آنان(طغيانگران)قرار گيرد و با چشم خود آن را ببينند».
در اين آيه«قُبُل»به معنى مقابله است،يعنى عذاب الهى را در برابر خود مشاهده كنند.
جمعى از مفسران مانند طبرسى در مجمع البيان و ابو الفتوح در روح الجنان و آلوسى در روح المعانى نيز احتمال دادهاند كه«قُبل»جمع«قبيل»اشاره به انواع مختلف عذاب بوده باشد،ولى معنى اوّل صحيحتر به نظر مىرسد.(ج ٣٨٥/٩،ج ٤٧١/١٢.)
قِبل:(بقره١٧٧/.)[*]
به معنى«جهت و نزد»و نيز به معنى«قدرت و توانى»است.
آيۀ مورد بحث ردّ بر يهود و نصارى است و روى سخن را به اين گروهها كرده، مىگويد:«نيكى(تنها)اين نيست كه(به هنگام نماز)روى خود را بهسوى مشرق و مغرب كنيد(و تمام گفتگوهاى شما دربارۀ قبله و تغيير قبله باشد و همۀ وقت خود را مصروف آن سازيد)بلكه نيكى[**](و نيكوكار )كسانى هستند كه به خدا و روز رستاخيز و فرشتگان و كتاب آسمانى و پيامبران ايمان آوردهاند...».
[*]لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلاٰئِكَةِ وَ الْكِتٰابِ وَ النَّبِيِّينَ ...بقره١٧٧/.
[**] بر به معنى«نيكى»و بر جنبۀ وصفى دارد به معنى شخص نيكوكار است.جالب اين كه در آيهنمىگويد:«نيكوكار»كسانى هستند كه...بلكه مىگويد:«نيكى»كسانى هستند كه...علت اين است كهعرب هنگامى كه مىخواهد آخرين درجۀ تأكيد را در چيزى بيان كند آن را به صورت مصدرى مىآورد،نهبه صورت وصف،مثلا گفته مىشود:على(ع)عدل جهان انسانيت است.