شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١١ - و(تكوير٦/ )
چيز ديگر،و از آنجا كه چشمهها با شكافته شدن زمين بيرون مىريزند اين تعبير در مورد بيرون آمدن چشمه از زمين نيز بهكاررفتهاست ،همچنان كه جملۀ«يُفَجِّرُونَ»در آيۀ ٦ سورۀ انسان[*]مؤيّد همين نظر است.
قابل توجه اين كه صيغۀ ثلاثى مجرد آن به معنى شكافتن است،ولى هنگامى كه به باب تفعيل برده مىشود(همانند آيۀ مورد بحث)معنى تكثير و تشديد را مىرساند،كما اين كه«تفجير»نسبت به«فجور»نيز از مبالغۀ بيشترى برخوردار است.(ج ٢٨٢/١٢، ج ٣٧٥/١٨،ج ٣٥١/٢٥.)
فُجِّرَتْ و سُجِّرَتْ:(انفطار٣/.)[**]و(تكوير٦/.)[***]
.
با توجه به آيات مورد بحث،گرچه امروز تمام درياهاى روى زمين(غير از درياچهها)به هم ارتباط دارند،ولى به نظر مىرسد كه در آستانۀ قيامت براثر زلزلههاى شديد،يا متلاشى شدن كوهها و ريختن آنها در درياها چنان درياها پر مىشوند كه آب سراسر خشكيها را فرامىگيرد و درياها به صورت يك اقيانوس گستردۀ فراگير در مىآيند.
احتمال ديگرى كه در تفسير اين دو آيه داده شده،اين است كه منظور از«فُجِّرَت»و «سُجِّرَت»(رك:به مادّۀ سجر)همان انفجار و برافروختگى است كه اقيانوسها را به يكپارچه از آتش تبديل مىكند،زيرا مىدانيم كه آب از دو عنصر اكسيژن و هيدروژن تركيب يافته كه هر دو سخت قابل اشتعال است و اگر براثر عواملى آب درياها چنان تحت فشار قرار گيرد كه تجزيه شوند،آنگاه براثر يك جرقه همگى تبديل به آتش خواهد شد!(ج ١٧٥/٢٦ و ٢١٠-٢١١.)
[*]عَيْناً يَشْرَبُ بِهٰا عِبٰادُ اللّٰهِ يُفَجِّرُونَهٰا تَفْجِيراً.«از چشمهاى كه بندگان خاص خدا از آنمىنوشند،و از هرجا بخواهند آن را جارى مىسازند»انسان٦/.
[**]وَ إِذَا الْبِحٰارُ فُجِّرَتْ .«و آن زمان كه درياها به هم پيوسته شود/انفطار٣/.
[***]وَ إِذَا الْبِحٰارُ سُجِّرَتْ .«و هنگامى كه درياها(چون آتش)برافروخته شود»تكوير٦/.