شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٧٤ - عَهد اللّ١٦٤٨ ه (نحل٩١/ )
در آيۀ ١٣٤ سورۀ اعراف[*]مىخوانيم كه فرعونيان به موسى(ع)گفتند:«...اى موسى از خدايت براى ما بخواه به عهدى كه با تو كرده است وفا كند...» در اين آيه واكنشى را كه فرعونيان در برابر بلاهاى آموزنده و بيداركنندۀ پروردگار نشان دادند،بيان شده است و چنين استفاده مىشود كه آنان هنگامى كه در چنگال بلا گرفتار مىشدند-همانند همۀ تبهكاران-موقتا از خواب غفلت بيدار مىگشتند و به دست و پا مىافتادند و از موسى(ع)مىخواستند كه دست به دعا بردارد و نجات آنها را از خدا بخواهد،اما همينكه طوفان بلا و امواج حوادث فرومىنشست ،همه چيز را فراموش مىكردند و به حال اول بازمىگشتند .(ج ٣٢٤/٦-٣٢٥،ج ٣٨/٢٥.)
عَهد اللّٰه:(نحل٩١/.)[**]
گرچه مفسران در معنى«عهد اللّٰه»تفسيرهاى متعددى ذكر كردهاند،ولى ظاهر اين است كه منظور از آن پيمانهايى است كه مردم با خدا مىبندند(و بديهى است كه پيمان با پيامبر او نيز پيمان با اوست).بنابراين هرگونه عهد الهى و بيعت در طريق ايمان و جهاد و غير آن را شامل مىشود.
بلكه با توجه به اين كه تكاليف تشريعى كه وسيلۀ پيامبر(ص)اعلام مىشود همواره با يك نوع عهد الهى ضمنى همراه است و تكاليف عقلى كه به خاطر اعطاى عقل و هوش و خرد و استعداد نيز با چنين معاهدۀ ضمنى توأم مىباشد،همه در اين پيمان وسيع و عهد اللّٰه داخل خواهند بود[***].
بنابراين با توجه به معنى وسيع عهد و پيمان،مىبينيم كه اين واژه هم شامل عهدهاى خصوصى در ميان افراد در رابطه با مسائل اقتصادى و كسب و كار و زناشويى و امثال آن مىشود و هم شامل عهد و پيمانهايى كه در ميان ملتها و حكومتها انجام مىپذيرد و از آن
[*]...قٰالُوا يٰا مُوسَى ادْعُ لَنٰا رَبَّكَ بِمٰا عَهِدَ عِنْدَكَ ...اعراف١٣٤/.
[**]وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللّٰهِ إِذٰا عٰاهَدْتُمْ ...«هنگامى كه با خدا عهد بستيد به عهد او وفا كنيد...»نحل٩١/.
[***] براى اطلاع بيشتر دربارۀ عهد و عهد الهى رجوع فرماييد به تفسير نمونه:ج ١٨٤/١٠ وج ١٣٥/١٣-١٣٦.