شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٠٨ - قريب (نساء١٧/ )
قريب:(نساء١٧/.)[*]
در اصل از مادّۀ«قرب»به معنى«نزديك»(خلاف بعيد)است و نيز به معنى«خويش» كه جمع آن«اقرباء»است و در آيۀ مورد بحث به معنى«نزديك»آمده است.
اين آيه بيانگر شرايط پذيرش توبه از سوى پروردگار است،مىفرمايد:«توبه تنها براى كسانى است كه كار بدى را از روى جهالت انجام مىدهند و سپس بزودى توبه مىكنند...»ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍنساء١٧/.
در جملۀ مذكور،اشاره به يكى از شرايط توبه كرده است،مىگويد:«سپس بزودى توبه مىكنند».
دربارۀ اين كه منظور از«قريب»(زمان نزديك)چيست؟در ميان مفسران گفتگو است.جمع زيادى آن را به معنى قبل از آشكار شدن نشانههاى مرگ مىگيرند و آيۀ بعد را كه مىگويد پس از ظهور علايم مرگ توبه پذيرفته نمىشود،شاهد برآن مىدانند.بنابراين تعبير به«قريب»شايد به خاطر اين است كه اصولا زندگى دنيا هرچه باشد كوتاه و پايان آن نزديك است.
امّا بعضى ديگر آن را به معنى زمان نزديك به گناه گرفتهاند،يعنى بزودى از كار خود پشيمان شود و بهسوى خدا بازگردد،زيرا توبۀ كامل آن است كه آثار و رسوبات گناه را بطور كلى از روح و جان انسان بشويد و كمترين اثرى از آن در دل باقى نماند و اين در صورتى ممكن است كه در فاصلۀ نزديكى قبل ازآنكه گناه در وجود انسان ريشه بدواند و به شكل طبيعت ثانوى درآيد از آن پشيمان شود.در غير اين صورت غالبا اثرات گناه در زواياى قلب و جان انسانى باقى خواهدماند،پس توبۀ كامل توبهاى است كه بزودى انجام پذيرد.و كلمۀ«فريب»از نظر لغت و فهم عرف نيز با اين معنى مناسبتر است.
درست است كه توبه بعد از زمان طولانى پذيرفته مىشود،امّا توبۀ كامل نيست و شايد تعبير به«على اللّه»(توبهاى كه بر خدا لازم است آن را بپذيرد)نيز اشاره به همين معنى
[*]إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللّٰهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ ...نساء١٧/.