شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٦ - فيل (فيل١/ )
اَفَضْتُم:(بقره١٩٨/.)[*]
از«افاضه»گرفته شده و به معنى«خروج آب با كثرت و فزونى»است و نيز گاهى به معنى فرورفتن در آب آمده(سرريزى و ريختن آب از بالا به پايين)و بطور كلى«افاضۀ آب» به معنى ريزش آن است(سرازير شدن[**])و از همين معنى تعبير به كوچ كردن و حركت كردن از جايى به جايى شده است،چنان كه در آيه مىخوانيم:«...و هنگامى كه از عرفات كوچ كرديد(سرازير شديد)...»فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍبقره١٩٨/.
قرآن در اين بخش از آيه به اين مطلب فرمان مىدهد كه پس از انجام وظايفى كه در عرفات بايد انجام داد مىبايست بهسوى مشعر الحرام كه تقريبا در دو فرسخ و نيمى مكه و ما بين منى و عرفات است كوچ كنند و در آنجا به ذكر و ياد خداوند مشغول گردند.(ج ٣٣/٢،ج ٣٩٨/١٤.)
فىل
فيل:(فيل١/.)[***]
پستاندارى است عظيمالجثه و بزرگترين حيوان خاكزى است و داراى خرطوم طويلى مىباشد كه از اتصال دو جدار بينى و لب فوقانى به وجود آمده است.خرطوم فيلها عضو گيرنده و همچنين سلاح و دفاع حمله است.فيل اهلى را براى باركشى و شخم زدن استفاده مىكنند.ارتفاع بعضى از فيلها تا چهار و نيم متر مىرسد[****].
خداوند در نخستين آيۀ سورۀ فيل،پيامبر اكرم(ص)را مخاطب ساخته مىفرمايد:«آيا نديدى پروردگارت با اصحاب فيل(لشكر ابرهه كه به قصد نابودى كعبه آمده بودند)چه كرد؟»
[*]...فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ ...بقره١٩٨/.
[**] المصحف المفسر،ذيل آيۀ مورد بحث.
[***]أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحٰابِ الْفِيلِ .فيل١/.
[****] با اقتباس از فرهنگ فارسى دكتر محمد معين.