شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤٤ - افرغ (بقره٢٥٠/ )
قرطبى نيز در تفسير خود از بعضى نقل كرده است كه معناى آيه اين است:«هنگامى كه فراغت يافتى امامى را كه جانشين تو است نصب كن»(هرچند نامبرده خودش اين معنى را نپذيرفته است).
با توجه به اينكه در آيۀ شريفه موضوع«فراغت»معين نشده است و«فانصب»به معنى «تعب و زحمت»است،آيه بيانگر يك اصل كلّى و فراگير است و هدف آن است كه پيامبر را بهعنوان يك الگو و سرمشق از اشتغال به استراحت بعد از پايان يك امر مهمّ بازدارد و تلاش مستمر و پىگير را در زندگى به او گوشزد كند.
با توجه به اين معنى روشن مىشود كه تمام تفاسير فوق صحيح است،ولى هركدام بهعنوان يك مصداق از اين معنى فراگير و عام.
اصولا بيكار بودن و فراغت كامل مايۀ خستگى،كم شدن نشاط،تنبلى و فرسودگى و در بسيارى از مواقع مايۀ فساد و تباهى و انواع گناهان است.
بههرحال مجموعۀ اين سوره بيانگر عنايت خاص الهى به پيغمبر اكرم(ص)و تسلّى او در برابر مشكلات و وعدۀ نصرت و تأييد او در برابر فراز و نشيبهاى راه رسالت است و در عين حال مجموعهاى است اميدبخش و حيات آفرين براى همة انسانها و همۀ رهروان راه حق.(ج ١٢٨/٢٧ تا ١٣٠.)
افرغ:(بقره٢٥٠/.)[*]
امر است و از«افراغ»گرفته شده،در اصل به معنى ريختن مادّۀ سيالى از ظرف است، بهطورى كه ظرف از آن مايع خالى شود(افرغ:ريخت،خالى كرد،مىگويند:افرغت الدّلو،يعنى آب سطل را ريختم يا خالى كردم).
آيۀ مورد بحث،ناظر به آن هنگامى است كه طالوت و سپاه او به جايى رسيدند كه لشكر نيرومند جالوت نمايان و ظاهر شد و در برابر آن قدرت عظيم صف كشيدند،آنگاه
[*]...رَبَّنٰا أَفْرِغْ عَلَيْنٰا صَبْراً...«...پروردگارا!پيمانۀ شكيبايى و استقامت را بر ما بريز...»بقره٢٥٠/.