شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٢١ - فداء (محمّد٤/ )
مىفرمايد:«او انسان را از گل خشكيدهاى كه همچون سفال بود آفريد».
از آيات مختلف قرآن و تعبيرات گوناگونى كه دربارۀ مبدأ آفرينش انسان آمده بخوبى استفاده مىشود كه انسان در آغاز خاك بوده(حج٥/)،سپس با آب آميخته شده و به صورت گل درآمده(انعام٢/)و بعد به صورت گل بدبو(لجن)درآمده(حجر٢٨/)، سپس حالت چسبندگى پيدا كرده(صافات١١/)و بعد به صورت«خشكيده»درآمده و حالت«صَلْصٰالٍ كَالْفَخّٰارِ»به خود گرفته است(آيۀ مورد بحث).
اين مراحل از نظر بعد زمانى چه اندازه طول كشيد؟و انسان در هر مرحلهاى چقدر توقف كرد؟و اين حالتهاى انتقالى تحت چه عواملى به وجود آمد؟اينها مسائلى است كه از علم و دانش ما مخفى است و تنها خدا مىداند و بس.آنچه مسلم است اين كه تعبيرات مزبور بيانگر يك واقعيت است كه با مسائل تربيتى انسان پيوند مهمى دارد و آن اين كه مادّۀ اوّليۀ انسان بسيار بىارزش و بىمقدار و از حقيرترين مواد روى زمين بوده،امّا خداوند بزرگ از چنين مادّۀ بىارزشى چنان مخلوق پرارزشى ساخت كه گل سرسبد جهان آفرينش شد.و در ضمن اشارهاى است به اين معنى كه ارزش واقعى انسان را همان روح الهى و نفخۀ ربّانى كه در آيات قرآن مانند آيۀ ٢٥ سورۀ حجر،آمده تشكيل مىدهد تا با شناخت اين حقيقت راه تكامل خود را بخوبى دريابد و بداند از كدامين مسير بايد برود تا ارزش واقعى خويشتن را در عالم هستى بازيابد.(ج ١١٨/٢٣-١١٩.)
ف د ى
فداء:(محمّد٤/.)[*]
در اصل به معنى«قرار دادن چيزى به عنوان بلا گردان و دفع ضرر از شخص يا چيز
[*]فَإِذٰا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقٰابِ حَتّٰى إِذٰا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثٰاقَ فَإِمّٰا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمّٰا فِدٰاءً...«هنگامى كه با كافران در ميدان جنگ روبرو شديد،ضربات خود را بر گردن آنان فرود آريد تا هنگامى كه برآنها غلبه كنيد،در اين هنگام ديگر آنها را نكشيد بلكه ببنديد و اسير سازيد،سپس يا آنها را بدون گرفتنفداء و يا با گرفتن فداء آزاد كنيد...»محمّد٤/.