شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٦٧ - عزم (احقاف٣٥/ )
ع ز م
عَزَمْتَ:(آل عمران١٥٩/.)[*]
از مادّۀ«عزم»به معنى«ارادۀ حتمى بر انجام دادن كارى»است.آيۀ مورد بحث مىگويد:«...هنگامى كه تصميم گرفتى(قاطع باش و)بر خدا توكّل كن...» همان اندازه كه به هنگام مشورت بايد،نرمش و انعطاف به خرج داد،در موقع اتخاذ تصميم نهايى بايد قاطع بود،بنابراين پس از برگزارى مشاوره و روشن شدن نتيجۀ مشورت،بايد هرگونه ترديد و دودلى و آراى پراكنده را كنار زد و با قاطعيت تصميم گرفت و اين همان چيزى است كه در آيۀ فوق از آن تعبير به«عزم»شده است و آن تصميم قاطع مىباشد.(ج ١٤٨/٣.)
عزم:(احقاف٣٥/.)[**]
در اصل به معنى«تصميم براى انجام كارى»است و به ارادۀ محكم و استوار اطلاق مىشود،«راغب»در مفردات مىگويد:عزم به معنى تصميم گرفتن براى انجام كارى است عقد القلب على امضاء الامر).
در قرآن مجيد گاهى«عزم»در مورد«صبر» بهكاررفتهاست ،مانند:
وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ.«كسى كه صبر كند و عفو نمايد اين از عزم امور است»شورى٤٣/.
و گاه به معنى«وفاى به عهد»مانند:
وَ لَقَدْ عَهِدْنٰا إِلىٰ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً.«ما با آدم از قبل عهد كرديم(كه فريب شيطان نخورد)امّا او فراموش كرد و بر سر عهد خود نايستاد»طه١١٥/.
[*]...فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ ...آل عمران١٥٩/.
[**]فَاصْبِرْ كَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ...«...بنابراين صبر كن آنگونه كه پيامبران اولوالعزمشكيبايى كردند...»احقاف٣٥/.