شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤٤ - عذاب غليظ (هود٥٨/ )
استَغْلَظَ:(فتح٢٩/.)[*]
از مادّۀ«غلظة»به معنى«سفت و محكم شدن»است و كلمۀ«غليظ القلب»كه در آيۀ ١٥٩ سورۀ آل عمران آمده،به كسى مىگويند كه سنگدل باشد و عملا انعطاف و محبتى نشان نمىدهد.در اين آيه،خدا به پيامبر مىفرمايد:«از پرتو رحمت الهى در برابر آنها نرم(و مهربان)شدى و اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مىشدند...»[**].
آيه فوق به يكى از مزاياى فوقالعاده اخلاقى پيامبر(ص)و نيز به نرمش و انعطاف كامل او در برابر افراد نادان و گنهكار اشاره مىكند.(ج ١٤١/٣،ج ١١٦/٢٢.)
عذاب غليظ:(هود٥٨/.)[***]
به عذابى گفته مىشود كه بسيار شديد باشد و بيشتر ناظر بر عذاب آخرت است.
آيۀ مورد بحث مربوط به سرگذشت قوم عاد و پيامبرشان هود است.خداوند آنهايى را كه به اين پيامبر بزرگ ايمان آورده بودند به رحمت خود نجات بخشيد و آنها را از عذاب شديد و غليظ رها ساخت.
به اين نكته بايد توجه داشت كه در آيات قرآن در چهار مورد«عذاب»توصيف به غليظ شده است[١].كه با دقت در آن آيات چنين به نظر مىرسد كه عذاب غليظ مربوط به سراى ديگر است،مخصوصا آيات سورۀ ابراهيم كه در آن اشاره به عذاب غليظ شده است و با صراحت حال دوزخيان را بيان مىدارد و بايد هم چنين باشد،چرا كه هر اندازه عذاب دنيا
[*]...فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوىٰ عَلىٰ سُوقِهِ ...«...سپس به تقويت آن پرداخته،تا محكم و بر پاىخود ايستاده است...»فتح٢٩/.
[**]فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ...آل عمران١٥٩/.
[***]...وَ نَجَّيْنٰاهُمْ مِنْ عَذٰابٍ غَلِيظٍ.«...و از عذاب شديد آنها را رها ساختيم»هود٥٨/.
[١] ابراهيم١٧/؛لقمان٢٤/؛فصّلت٥٠/.