شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٧١ - عسق (شورى٢/ )
ع س ع س
عَسْعَس:(تكوير١٧/.)[*]
از«عسعسة»گرفته شده(رباعى مجرد)و در اصل به معنى«تاريكى رقيق»است و از آنجا كه در ابتدا و انتهاى شب،تاريكى رقيقتر مىشود(چون با روشنايى روز مخلوط است)اين معنى در مورد روى آوردن يا پشت كردن شب به كار مىرود(بنابراين از كلمات اضداد است)و اطلاق كلمۀ«عسس»به مأموران شبگرد نيز به همين مناسبت است.
گرچه اين واژه همان گونه كه گفتيم دو معنى كاملا مختلف دارد،ولى در اين جا به قرينۀ آيۀ بعد[**]كه سخن از صبح مىگويد،منظور همان پايان گرفتن شب است و در حقيقت شبيه سوگندى است كه در آيۀ ٣٣ سورۀ مدثر آمده:وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ.(ج ١٩١/٢٦-١٩٢.)
ع س ق
عسق:(شورى٢/.)[***]
از حروف مقطعه قرآن است كه تاكنون دراينباره سخن بسيار گفتهايم و به گفتۀ مفسر بزرگ مرحوم طبرسى يازده تفسير براى حروف مقطعۀ قرآن شده است.تفاسيرى كه دراينباره تا حدّى قابل ملاحظه است تاكنون ذكر كرديم،از جمله اين كه حروف مقطعه براى خاموش ساختن كفار و جلب توجه مردم به محتواى قرآن بوده،زيرا مشركان لجوج مخصوصا به يكديگر توصيه كرده بودند هنگامى كه پيامبر(ص)قرآن مىخواند كسى گوش به آن فراندهد ،لذا خداوند در آغاز بسيارى از سورههاى قرآن(٢٩ سوره)حروف مقطعه را
[*]وَ اللَّيْلِ إِذٰا عَسْعَسَ.«و قسم به شب هنگامى كه پشت كند و به آخر رسد»تكوير١٧/.
[**]وَ الصُّبْحِ إِذٰا تَنَفَّسَ .«و صبح هنگامى كه تنفس كند»تكوير١٨/.
[***]...عسق ،كَذٰلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ ....«عسق،اين گونه خداوند به تو و پيامبرانى كهقبل از تو بودند وحى مىكند...»شورى٢/ و ٣.