شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٤٨ - نقش قلم در حيات انسانها
شاعر ديگرى با استناد به آيات مورد بحث در اين زمينه مىگويد:
اذا اقسم الابطال يوما بسيفهم*و عدّوه ممّا يجلب المجد و الكرم كفى قلم الكتاب فخرا و رفعة*مدى الدَّهر انَّ اللّه اقسم بالقلم «آن روز كه جنگجويان قهرمان به شمشيرهاى خود سوگند ياد كنند و آن را اسباب بزرگى و افتخار بشمرند.براى قلم نويسندگان همين افتخار و سربلندى در تمام دوران جهان بسكه خداوند سوگند به قلم ياد كرده است(و نه به شمشير)»[١].
و راستى چنين است،چرا كه پيروزيهاى نظامى اگر از ناحيۀ فرهنگ نيرومندى تضمين نشود هرگز پايدار نخواهد بود.مغولها در تاريخ ايران بزرگترين پيروزى را كسب كردند،ولى چون ملت بىفرهنگى بودند بزودى در فرهنگ اسلام و ايران حل شدند و مسير خود را تغيير دادند.
گرچه اين بحث بسيار دامنهدار است،ولى براى اين كه از روش تفسيرى خارج نشويم سخن را با حديث بسيار پرمعنايى از پيامبر اسلام(ص)در اين زمينه پايان مىدهيم:
ثلاث تخرق الحجب،و تنتهى الى ما بين يدى اللّه:صرير اقلام العلماء،و وطى اقدام المجاهدين،و صوت مغازل المحصنات.«سه صدا است كه حجابها را پاره مىكند و به پيشگاه با عظمت خدا مىرسد:صداى گردش قلمهاى دانشمندان به هنگام نوشتن،و صداى قدمهاى مجاهدان در ميدان جهاد،و صداى چرخ نخريسى زنان پاكدامن»[٢].
البته تمام آنچه گفته شد دربارۀ قلمهايى است كه در مسير حق و عدالت و در صراط مستقيم گردش مىكند،امّا قلمهاى مسموم و گمراهكننده بزرگترين بلا و عظيمترين خطر براى جوامع انسانى محسوب مىشود.(ج ٣٧٤/٢٤ تا ٣٧٧.)
[١]روح البيان،ج ١٠٢/١٠.
[٢] الشهاب فى الحكم و الآداب،ص ٢٢.