شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٢٥ - تفيض (توبه٩٢/ )
موضوع آيه دربارۀ معذورانى است كه از عشق جهاد اشك مىريختند،چرا كه از شركت در جهاد معاف شده بودند و نمىتوانستند به علتى در ميدان جهاد حضور يابند و آنها عبارت بودند از ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيلهاى براى انفاق در راه جهاد نداشتند.
قرآن به گروه چهارمى اشاره مىكند و خطاب به پيامبر(ص)مىفرمايد:«و همچنين برآن گروه ايراد نيست كه وقتى نزد تو آمدند كه مركبى براى شركت در ميدان جهاد در اختيارشان بگذارى،گفتى مركبى در اختيار ندارم كه شما را برآن سوار كنم،ناچار از نزد تو خارج شدند در حالى كه چشمهايشان اشكبار بود...»تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِتوبه٩٢/.
اين نشان مىدهد كه اين گروه از ياران پيامبر(ص)به قدرى شيفته و دلباخته و عاشق جهاد بودند كه نه تنها از معاف شدن خوشحال نشدند،بلكه همچون كسى كه بهترين عزيزانش را از دست داده است،در غم اين محروميت اشك مىريختند.
البته شك نيست كه اين گروه چهارم از گروه سوم كه در آيۀ قبل به آن اشاره شده،جدا نيستند،ولى به خاطر امتياز خاصى كه بر آنها دارند و نيز به خاطر قدردانى از اين گروه، به طور مستقل ضمن يك آيه وضع حالشان مجسم شده است.
از پارهاى از روايات كه مفسران در ذيل آيه نقل كردهاند چنين استفاده مىشود كه گروههاى معذور نه تنها از تكليف معافند و از مجازات بر كنار،بلكه به مقدار اشتياقشان به شركت در ميدان جهاد در پاداشها و افتخارات مجاهدان شريكند،چنان كه در حديثى از پيامبر(ص)مىخوانيم:
هنگامى كه از غزوۀ تبوك بازگشت و به نزديكى مدينه رسيد فرمود:شما در اين شهر مردانى را پشت سر گذاشتيد كه در تمام مسير با شما بودند،هر گامى كه برداشتيد و هر مالى كه در اين راه انفاق كرديد و هر سرزمينى را كه پيموديد با شما همراهى داشتند.
عرض كردند:اى رسول خدا،چگونه با ما بودند با اين كه در مدينه ماندند؟فرمود:
به اين دليل كه آنها به خاطر عذر نتوانستند در جهاد شركت كنند،اما قلبشان با ما بود[١].
(ج ٨٢/٨-٨٣.)
[١]در المنثور،طبق نقل الميزان،ج ٣٨٦/٩.