شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦١١ - و مسئله فَدَك (اسراء٢٦/ )
در حالى كه مىدانيم اين احكام جنبۀ اختصاصى ندارد و مفهوم آن كاملا عام است.
كلمۀ«ذى القربى»به معنى بستگان و نزديكان است و اين كه منظور از آن در اين جا معنى عام است يا خاص،ميان مفسران بحث است.
١-بعضى معتقدند مخاطب،همۀ مؤمنان و مسلمانان هستند و منظور،پرداختن حق خويشاوندان به آنهاست.
٢-بعضى ديگر مىگويند مخاطب پيامبر(ص)است و منظور پرداختن حق بستگان پيامبر(ص)به آنهاست،مانند خمس غنائم و ساير اشيائى كه خمس به آنها تعلق مىگيرد و بطور كلى حقوقشان در بيت المال.
لذا در روايات متعددى كه از طرف شيعه و اهل تسنّن نقل شده مىخوانيم كه به هنگام نزول آيۀ مورد بحث(اسراء٢٦/)پيامبر(ص)و فاطمه(ع)را خواند و سرزمين«فدك»را به او بخشيد[١].
در حديثى كه از منابع اهل تسنّن از ابو سعيد خدرى صحابۀ معروف پيامبر(ص)نقل شده مىخوانيم:
لَمّٰا نزل قوله تعالى و آت ذا القربى حقَّه اعطى رسول اللّه(ص)فاطمة فدكا.
«هنگامى كه آيۀوَ آتِ ذَا الْقُرْبىٰ حَقَّهُنازل شد پيامبر(ص)سرزمين فدك را به فاطمه(ع) داد[٢]».
[١]فدك:زمين آباد و حاصلخيزى در نزديكى خيبر بود از مدينه حدود ١٤٠ كيلومتر فاصله داشت وبعد از خيبر،نقطۀ اتكاى يهوديان در حجاز به شمار مىرفت(به كتاب«مراصد الاطلاع»مادّۀ«فدك»مراجعهشود).بعد ازآنكه يهوديان اين منطقه،بدون جنگ تسليم شدند پيامبر(ص)اين سرزمين را طبق تواريخ واسناد معتبر،به فاطمه(ع)بخشيد؛امّا بعد از رحلت آن حضرت،مخالفان،آن را غصب كردند و ساليان درازبه صورت يك حربۀ سياسى در دست آنها بود،ولى بعضى از خلفا نسبت به تحويل آن به فرزندان فاطمه(ع)اقدام كردند(براى كسب اطلاع بيشتر به تفسير نمونه ج ٥١٠/٢٣ مراجعه شود).
[٢] اين حديث را«بزار»و«ابو يعلى»و«ابن ابى حاتم»و«ابن مردويه»از ابو سعيد نقل كردهاند(بهكتاب«ميزان الاعتدال،ج ٢٨٨/٢»و«كنز العمّال،ج ١٥٨/٢»مراجعه شود)طبرسى در مجمع البيان وهمچنين در المنثور در ذيل آيۀ مورد بحث اين حديث را از طرق شيعه و اهل تسنن آوردهاند.