شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٩٦ - مقام پروردگار (ابراهيم١٤/ )
الف:منظور موقعيت پروردگار به هنگام محاسبه است،همان گونه كه در آيات ديگر قرآن مىخوانيم:وَ أَمّٰا مَنْ خٰافَ مَقٰامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوىٰ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوىٰ .«امّا كسى كه از مقام پروردگارش بترسد و نفس را از هوا و هوس بازدارد،بهشت جايگاه و مأواى اوست»نازعات٤٠/-٤١.وَ لِمَنْ خٰافَ مَقٰامَ رَبِّهِ جَنَّتٰانِ .«و براى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد دو باغ بهشت است»الرحمن٤٦/.(در اين جا«خوف از مقام پروردگار»يا به معنى خوف از مواقف قيامت و حضور در پيشگاه او براى حساب است و يا خوف از مقام علمى خدا و مراقبت دائمى او نسبت به همۀ انسانهاست[١]).
ب:مقام به معنى«قيام»و قيام به معنى«نظارت و مراقبت»است،يعنى آنكس كه از نظارت شديد خداوند بر اعمال خويش،ترسان است و احساس مسئوليت مىكند.
ج:مقام به معنى«قيام براى اجراى عدالت و احقاق حق»است،يعنى آنها كه از اين موقعيت پروردگار مىترسند.
منظور از«مواقف قيامت»اين است كه انسان در اين مقامات در پيشگاه خداوند براى حساب متوقف مىشود(بنابراين تفسير،«مقام ربّه»به معنى«مقامه عند ربّه»يعنى ايستادن انسان در پيشگاه خداست).
مقام پروردگار را به«علم خداوند و مراقبت او»نسبت به همۀ انسانها تفسير كردهاند، همانطور كه در آيۀ ٣٣ سورۀ رعد آمده است:أَ فَمَنْ هُوَ قٰائِمٌ عَلىٰ كُلِّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ ...«آيا كسى كه بالاى سر همه ايستاده و مراقب همگان است همچون كسى است كه اين وصف را ندارد؟...».
شاهد ديگرى براى اين تفسير حديثى است كه از امام صادق(ع)نقل شده كه فرمود:
«كسى كه مىداند خدا او را مىبيند و آنچه را كه مىگويد،مىشنود و از آنچه از خير و شر انجام مىدهد آگاه است و اين توجه او را از اعمال قبيح بازمىدارد ،او كسى است كه از مقام پروردگارش خائف است و خود را از هواى نفس بازداشته[٢]».
[١]در صورت اول«مقام»اسم مكان است و در صورت دوم مصدر ميمى.
[٢] نور الثقلين،ج ١٩٧/٥.