شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٦٢ - تَقْنَطُوا (زمر٥٣/ )
بعضى از مفسران تعبير فوق را اشاره به هرگونه فريادرسى خداوند بعد از نوميديها و نشر رحمت او دانستهاند.(ج ٤٣٥/٢٠.)
تَقْنَطُوا:(زمر٥٣/.)[*]
از مادّۀ«قنوط»به معنى«نااميد و مأيوس شدن از خير و نيكى»است.
آيۀ مورد بحث راه بازگشت را توأم با اميدوارى به روى همۀ گنهكاران مىگشايد و با لحنى آكنده از لطف،بندگان را به رحمت خدا اميدوار مىسازد و مىگويد:«به آنها بگو اى بندگان من كه بر خودتان اسراف و ستم كردهايد از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همۀ گناهان را مىبخشد،زيرا او بخشنده و مهربان است»زمر٥٣/.
دقت در تعبيرات اين آيه نشان مىدهد كه از اميدبخشترين آيات قرآن مجيد نسبت به همۀ گناهكاران است،شمول و گستردگى آن به حدّى است كه طبق روايتى امير مؤمنان على(ع)فرمود:«در تمام قرآن آيهاى وسيعتر از اين آيه نيست»[١].دليل آن با توجه به الفاظى كه در آيه به كار رفته،روشن است،زيرا:
١-تعبير به«يا عبادى»(اى بندگان من)آغازگر لطفى است از ناحيۀ پروردگار.
٢-تعبير به«اسراف»به جاى«ظلم و گناه و جنايت»نيز لطف ديگرى است.
٣-تعبير به«عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ»كه نشان مىدهد گناهان آدمى همه به خود او بازمىگردد نشانۀ ديگرى از محبت پروردگار است همان گونه كه يك پدر دلسوز به فرزند خويش مىگويد اينهمه بر خود ستم مكن.
٤-تعبير به«لاٰ تَقْنَطُوا»(مأيوس نشويد)با توجه به اين كه«قنوط»در اصل به معنى مأيوس شدن از خير است به تنهايى دليل بر اين است كه گنهكاران نبايد از لطف الهى نوميد گردند.
[*]قُلْ يٰا عِبٰادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ لاٰ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ .زمر٥٣/.
[١] مجمع البيان و تفسير قرطبى و تفسير صافى،ذيل آيه.