شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٥١ - مُقمَحُون (يس٨/ )
بازمىايستد و سرش را بالا نگه مىدارد بهكاررفتهاست و چنين حالتى را عرب«قَمَحَ الْبَعيرُ»مىگويد،يعنى شتر سر خود را بلند كرد.
آيۀ مورد بحث دربارۀ كيفر مشركان است كه غلهايى بر گردنهاى آنها قرار گرفته به طورى كه سرهاى آنها به طرف بالا نگاه داشته شده است(فَهُمْ مُقْمَحُونَ).
و چه تشبيه جالبى از حال بتپرستان لجوج كه طوق تقليد و عادات و رسوم خرافى بر گردن و دست و پاى آنها بسته شده و غلهاى آنها آنقدر پهن و گسترده است كه سر آنها را بالا نگاه داشته و از ديدن حقايق محروم ساخته است.
آيۀ مذكور هم مىتواند ترسيمى از حال اين گروه بىايمان در دنيا باشد و هم بيان حال آنها در آخرت كه تجسمى است از مسائل اين جهان.
اينان در اين حالت از مشاهدۀ آيات آفاتى محرومند،زيرا براى شناخت خداوند معمولا دو راه وجود دارد،يكى مطالعه در نشانههاى خدا كه در جسم و جان انسان است و آن را«آيات انفسى»مىنامند و مطالعه در آياتى كه در بيرون انسان وجود دارد، مانند زمين و آسمان و ثوابت و سيارات و كوه و دريا كه آنها را«آيات آفاقى»مىگويند و قرآن مجيد در آيۀ ٥٣ سورۀ فصلت به آن اشاره كرده،مىفرمايد:«بزودى آيات خود را در آفاق و انفس به آنها نشان مىدهيم تا براى آنها ثابت شود كه خداوند حق است».
هنگامى كه قدرت شناخت انسان از كار مىافتد هم طريق مشاهدۀ آيات انفسى بر او بسته مىشود و هم مشاهدۀ آيات آفاتى.
در آيۀ مورد بحث اشاره به معنى اول است،زيرا غلها چنان سر آنها را به بالا نگاه مىدارد كه حتّى قدرت ديدن خويشتن را ندارند و سدهاى پيش و پس چنان چشم آنها را از مشاهدۀ اطراف خود بازمىدارد كه هرچه نگاه مىكنند جز ديوار سد چيزى را نمىبينند و از مشاهدۀ آيات آفاتى محروم مىشوند.(ج ٣٢١/١٨-٣٢٢ و ٣٢٧.)