شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٢٩ - تَقَلُّب (شعراء٢١٩/ )
در اين كه منظور از جملۀ:«تَقَلُّبَكَ فِي السّٰاجِدِينَ»در آيۀ مورد بحث چيست؟مفسران تفسيرهاى گوناگونى بيان كردهاند.
اين تعبير ممكن است اشاره به سجدۀ پيامبر(ص)در ميان سجدهكنندگان در حال نماز باشد و يا گردش پيامبر(ص)در ميان يارانش كه مشغول عبادت بودند و از حال آنها جستجو مىكرد.
و در مجموع اشاره به اين است كه هيچ حالى از حالات تو و هيچ تلاشى از تلاشهايت،چه آنها كه جنبۀ فردى دارد و چه آنها كه همراه ساير مؤمنان به صورت جمعى براى سامان بخشيدن به امور بندگان و نشر آيين حق انجام مىگيرد،بر خداوند مخفى نيست.
ولى در اين جا دو تفسير ديگر نيز ذكر شده كه با ظاهر آيه چندان هماهنگ نيست و ممكن است از بطون آيه باشد.
نخست نگاههاى پيامبر(ص)به نمازگزارانى كه پشت سر او قرار مىگرفتند به خاطر اين كه آن حضرت همان گونه كه از پيش رو مىتوانست اجسام را ببيند،از پشت سر نيز توانايى ديد اشخاص و موجودات را داشت،چنان كه در حديثى آمده است كه فرمود:لا ترفعوا قبلى و لا تضعوا قبلى،فانّى اراكم من خلفى كما اراكم من امامى.«پيش از من سر از سجده بر نداريد و قبل از من به سجده نرويد كه من شما را از پشت سر مىبينم،همان گونه كه از پيش رو مىبينم،سپس پيامبر(ص)آيۀ فوق را به عنوان شاهد سخن تلاوت فرمود[١]».
ديگر اين كه منظور،نقل و انتقال رسول خدا(ص)در صلب پيامبران از آدم تا عبد اللّه همه تحت نظر لطف پروردگار صورت گرفته،يعنى هنگامى كه نطفۀ پاك تو از پيامبر موحد و ساجدى به پيامبر ديگرى منتقل مىشد،خدا از همه آگاه بود.
در تفسير على بن ابراهيم از امام باقر(ع)در تفسير جملۀ:وَ تَقَلُّبَكَ فِي السّاجِدينَ، چنين آمده است:فى اصلاب النبيين صلوات اللّه عليهم«در صلب پيامبران كه درود خدا
[١]مجمع البيان،ذيل آيه.