شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٦ - أقسموا (انعام١٠٩/ )
أقسموا:(انعام١٠٩/.)[*]
از باب افعال،از مادّۀ«قسم»(بر وزن فرس)به معنى«سوگند خوردن»است.
وَ أقْسَمُوا بِاللّٰهِ،يعنى سوگند ياد كردند به خدا.
اصل آنچنان كه راغب مىگويد از«قسامه»است و قسامه،جماعتى است كه بر چيزى سوگند مىخورند و نيز راغب مىافزايد:قسامه،سوگندهايى است كه بر اولياى مقتول تقسيم مىشود و آن زمانى است كه هريك از آنها براى اثبات ادعاى خويش قسم بخورند.در اين صورت معناى قسمت در قسم به معنى سوگند نيز ملحوظ است[**].
افعال مادّۀ قسم،بيشتر در قرآن از باب افعال آمده است،مانند آيۀ مورد بحث كه جمعى از مشركان لجوج شروع به بهانهجويى كردند و از پيامبر اكرم(ص)معجزات عجيب و غريبى درخواست كردند كه ايمان بياورند.قرآن در اين آيه مىگويد:«با نهايت اصرار سوگند به خدا ياد كردند كه اگر معجزهاى براى آنها بيايد حتما ايمان خواهند آورد...».
صحنههاى مختلف برخورد پيامبر(ص)با آنها نيز گواه اين حقيقت است كه اين دسته در جستجوى حق نبودند،بلكه هدفشان اين بود كه با بهانهجوييها مردم را سرگرم بسازند و بذر شك و ترديد در دل آنها بپاشند.
در آيۀ ٣٨ سورۀ نحل مىخوانيم[***]:«آنها(مشركان)مؤكداً سوگند ياد كردند كه خدا آنها را كه مىميرند هرگز مبعوث نمىكند...».
در شأن نزول اين آيه آمده است كه مردى از مسلمانان از يكى از مشركان طلبى داشت.
هنگامى كه از او مطالبه كرد،او در پرداخت دين خود تعلل ورزيد.مرد مسلمان ناراحت شد و ضمن سخنانش چنين سوگند ياد كرد:قسم به چيزى كه بعد از مرگ در انتظار او هستم...(و هدفش قيامت و حساب خدا بود).مرد مشرك گفت:گمان مىبرى ما بعد از مرگ زنده مىشويم؟سوگند به خدا كه او هيچ مردهاى را زنده نخواهد كرد(اين سخن را به
[*]وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَيْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهٰا...انعام١٠٩/.
[**] قاموس قرآن،ج ٧/٦.
[***]وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَيْمٰانِهِمْ لاٰ يَبْعَثُ اللّٰهُ مَنْ يَمُوتُ ...نحل٣٨/.