شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٢ - قسطاس (اسراء٣٥/ و شعراء١٨٢/ )
معاد مىباشد.بنابراين عدالت به معنى واقعى در عالم آفرينش دليل بر يگانگى آفريدگار خواهد بود.(ج ٣٤٧/٢.)
قسطاس:(اسراء٣٥/ و شعراء١٨٢/.)[*]
به كسر قاف و ضم آن(بر وزن مقياس و گاهى هم بر وزن قرآن استعمال شده)به معنى «ترازو»است.بعضى آن را كلمۀ رومى و بعضى عربى مىدانند و گاهى گفته مىشود در اصل مركب از دو كلمه«قسط»به معنى عدل و«طاس»به معنى كفۀ ترازوست و بعضى گفتهاند«قسطاس»ترازوى بزرگ است در حالى كه«ميزان»به ترازوهاى كوچك هم گفته مىشود[١].
به هر حال«قسطاس مستقيم»(در آيۀ مورد بحث)،ترازوى صحيح و سالمى است كه عادلانه وزن كند( بىكموكاست).
جالب اين كه در روايتى از امام باقر(ع)در تفسير اين كلمه مىخوانيم:هُوَ الْميزانُ الَّذى لَهُ لِسانٌ.«قسطاس،ترازويى است كه زبانه دارد»[٢].
اشاره به اين كه ترازوهاى بدون زبانه،حركات كفهها را به طور دقيق نشان نمىدهد، امّا هنگامى كه ترازو زبانه داشته باشد كمترين حركات كفهها روى زبانه منعكس مىشود و عدالت كاملا رعايت مىگردد.
نخستين نكتهاى كه بايد در اين جا مورد توجه قرار گيرد اين است كه در قرآن مجيد كرارا روى مسئله مبارزه با كمفروشى و تقلب در وزن و پيمانه تكيه و تأكيد شده است،در يك جا رعايت اين نظم را در رديف نظام آفرينش در پهنۀ جهان هستى گذارده،مىگويد:
وَ السَّمٰاءَ رَفَعَهٰا وَ وَضَعَ الْمِيزٰانَان لاتَطْغَوْا فِي الْمِيزٰانِ .«خداوند،آسمان را بر افراشت و ميزان و حساب در همه چيز گذاشت تا شما در وزن و حساب تعدى و طغيان نكنيد»
[*]...وَ زِنُوا بِالْقِسْطٰاسِ الْمُسْتَقِيمِ ...«با ترازوى صحيح وزن كنيد»اسراء٣٥/ و شعراء١٨٢/.
[١] تفسير الميزان و تفسير فخر رازى و تفسير مجمع البيان،ذيل آيۀ مورد بحث.
[٢] تفسير صافى،ذيل آيه.