شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩٣ - فاكهين (دخان٢٧/ )
فَكِهين:(مطففين٣١/.)[*]
جمع«فكه»(بر وزن خشن)،صفت مشبهه از«فكاهة»(بر وزن قباله)به معنى«مزاح كردن و خنديدن»است و در اصل از«فاكهة»به معنى«ميوه»گرفته شده است،گويى گفتگوها و شوخيها همچون ميوههايى است كه از آن لذّت مىبرند و به گفتگوى شيرين و دوستانه«فكاهة»(به ضم فا)گفته مىشود.
آيۀ مورد بحث دربارۀ مشركان است كه مؤمنان و مسلمانان را مورد تمسخر قرار مىدادند،آنها در جلسات خصوصى و عمومى اين برنامه را تكرار مىكردند و به طورى كه آيه مىگويد«هنگامى كه به خانوادۀ خود بازمىگشتند مسرور و خندان بودند و از آنچه انجام داده بودند خوشحالى مىكردند».گويى فتح و پيروزى نصيب آنها شده است و به رفتار خود مباهات مىكردند.(ج ٢٨٥/٢٦-٢٨٦.)
فاكهين:(دخان٢٧/.)[**]
اسم فاعل از مادّۀ«فكه»(بر وزن نظر)گاه به معنى استفاده از فواكه و ميوهها و گاه به معنى گفتگوهاى فكاهى و سرورانگيز و گاه به معنى هرگونه تنعم و تلذّذ تفسير شده است و معنى اخير از همه جامعتر است.آيه در مورد نعمتهاى فراوانى است كه خداوند به فرعونيان داده بود ولى براثر اعمال زشت خود همه را از دست دادند،چنان كه آيه مىگويد:«و نعمتهاى فراوان ديگرى كه(فرعونيان)در آن متنعم بودند و در ناز و نعمت زندگى مىكردند»فِيهٰا فٰاكِهِينَدخان٢٧/.
در آيۀ ١٨ سورۀ طور[***]كلمۀ«فاكهين»در مورد بهشتيان و شادى آنها از نعمتهاى الهى بهكاررفتهاست ،آنجا كه مىگويد:«آنها از آنچه پروردگارشان به آنان داده شاد و مسرورند
[*]وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلىٰ أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ .مطففين٣١/.
[**]وَ نَعْمَةٍ كٰانُوا فِيهٰا فٰاكِهِينَ .دخان٢٧/.
[***]فٰاكِهِينَ بِمٰا آتٰاهُمْ رَبُّهُمْ ...طور١٨/.