شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٦٠ - فسق (انعام١٢١/ )
دربارۀ اين آيه،مفسران نظريات متعددى دادهاند،ولى به اعتقاد ما مفهوم آيه بسيار روشن است و آن اين كه:
خداوند هرگز قبل از اتمام حجت و بيان دستوراتش كسى را مؤاخذه نمىكند،بلكه نخست به بيان فرمانهايش مىپردازد،اگر مردم از در اطاعت وارد شوند و آنها را پذيرا گشتند چهبهتر كه سعادت دنيا و آخرتشان در آن است و اگر به فسق و مخالفت برخاستند و همه را زير پا گذاشتند اينجاست كه فرمان عذاب دربارۀ آنها تحقق مىپذيرد و به دنبال آن هلاكت است.
اگر درست در آيه دقت كنيم،چهار مرحلۀ مشخص براى اين برنامه بيان شده است:
١.مرحلۀ اوامر(و نواهى).
٢.مرحلۀ فسق و مخالفت.
٣.مرحلۀ استحقاق مجازات.
٤.مرحلۀ هلاكت.
و با توجه به آيه،همۀ اين مراحل با فاء تفريع به يكديگر عطف شدهاند.(ج ٥٩/١٢.)
فسق:(انعام١٢١/.)[*]
در اصل خارج شدن هسته از درون رطب(خرماى تازه)است،سپس اين معنى توسعه يافته و به كسانى كه از راه و رسم عبوديت و جادّۀ بندگى خداوند پا بيرون نهادهاند، اطلاق شده است و حتّى كفر را هم شامل مىشود.در حقيقت همان گونه كه هستۀ خرما به هنگام بيرون آمدن،آن قشر شرين و مفيد و مغذى را رها مىسازد،انسان نيز با اعمال خود و گناهانى كه مرتكب مىشود،تمام ارزش و شخصيّت خويش را از دست مىدهد.
در آيۀ ٤٥ سورۀ انعام به جاى ذكر كلمۀ«حيوان»كلمۀ«فسق»آمده است،مىفرمايد:
...أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِهِ ...«...يا حيوانى كه در طريق گناه به هنگام سر بريدن،نام
[*]وَ لاٰ تَأْكُلُوا مِمّٰا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ ...«و از آنچه(در وقت سر بريدن)نام خدا برآنبرده نشده،نخوريد و اين كار گناه(و بيرون شدن از راه حق)است...»انعام١٢١/.