شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٥ - تَطَوَّعَ (بقره١٥٨/ )
است...»كه بعضى جملۀ«تَطَوَّعَ خَيْراً»را اشاره به روزههاى مستحبى مىدانند و بعضى ديگر گفتهاند مفهوم جمله اين است كه با توجه به اهميّت و فلسفۀ روزه بايد آن را از روى ميل و رغبت انجام داد نه از روى كراهت و اجبار.(ج ٥٤٤/١ و ٦٢٥.)طَوْعاً وَ كَرْهاً:(در آيۀ ١٥ سورۀ رعد)[*]اين آيه مىگويد:«همۀ آنها كه در آسمانها و زمين هستند از روى اطاعت يا اكراه و همچنين سايههاى آنها هر صبح و عصر براى خدا سجده مىكنند» با توجه به اين كه،تعبير به«طَوْعاً وَ كَرْهاً»ممكن است اشاره به اين باشد كه مؤمنان از روى ميل و رغبت در پيشگاه پروردگار به سجده مىافتند و خضوع مىكنند،امّا غير مؤمنان هرچند حاضر به چنين سجدهاى نيستند تمام ذرّات وجودشان از نظر قوانين آفرينش تسليم فرمان خداست،چه بخواهند و چه نخواهند.
همچنين در آيۀ ٨٣ سورۀ آل عمران آمده است:
...وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً...«...و تمام كسانى كه در آسمانها و زمين هستند از روى اختيار يا از روى اجبار در برابر(فرمان)او تسليمند...»آل عمران٨٣/.
بايد توجه داشت كه«طَوْعاً وَ كَرْهاً»در آيۀ فوق كه از صاحبان عقل سخن مىگويد با«طَوْعاً أَوْ كَرْهاً»كه در سورۀ فصلت،آيه ١١[**]آمده و در آن تنها سخن از غير ذوى العقول است فرق دارد،زيرا تعبير به:«طَوْعاً أَوْ كَرْهاً»در آيۀ اخير الذكر اشاره به اين است كه ارادۀ قطعى خداوند به شكل گرفتن آسمانها و زمين تعلق يافته بود و در هر صورت مىبايست آن مواد به چنين صورت مطلوبى درآيند،بخواهند يا نخواهند.(ج ٤٩٢/٢،ج ١٥٧/١٠، ج ٢٢٨/٢٠.)
[*]وَ لِلّٰهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلاٰلُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ ..رعد١٥/.
[**]...فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيٰا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً....«...به آسمان و به زمين دستور داد به وجود آييد وشكل گيريد،خواه از روى اطاعت و خواه اكراه!...»فصلت١١/.