شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤١٨ - فَحشاء و مُنكَر (عنكبوت٤٥/ )
پنهانى،و«منكر»گناهان بزرگ آشكار است.و يا فحشاء گناهانى است كه براثر غلبۀ قواى شهويّه،و منكر براثر قوّۀ غضبيّه صورت مىگيرد.
مفسران پيرامون تعبيرات سهگانۀ «فحشاء»،«منكر»و«بغى»ذيل آيۀ ٩٠ سورۀ نحل:
...وَ يَنْهىٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ ...«خداوند از فحشاء و منكر و بغى(ظلم و ستم)نهى مىكند»سخن بسيار گفتهاند،امّا آنچه مناسبتر با معنى لغوى و قرينۀ مقابله اين صفات با يكديگر به نظر مىرسد آن است كه:«فحشاء»اشاره به گناهان پنهانى و «منكر»اشاره به گناهان آشكار و«بغى»هرگونه تجاوز از حق خويش و ظلم و خودبرتربينى نسبت به ديگران است[*].
بعضى از مفسران گفتهاند،سرچشمۀ انحرافات اخلاقى،سه قوّه است:
قوّه شهوانى و غضبى و نيروى و همى شيطانى.
امّا قوّۀ شهوانى،انسان را به لذت گيرى هرچه بيشتر مىخواند و غرق در فحشاء و زشتيها مىكند.
قوّۀ غضبيّه،انسان را به انجام منكرات و آزار مردم وامىدارد .
امّا قوّۀ وهميّۀ شيطانيّه،حسّ برترى طلبى و رياست خواهى و انحصارجويى و تجاوز به حقوق ديگران را در انسان زنده مىكند و او را به اين اعمال وامىدارد .
خداوند با تعبيرهاى سهگانۀ فوق نسبت به طغيان اين غرايز،هشدار داده و با يك بيان جامع كه همۀ انحرافات اخلاقى را در بر مىگيرد به راه حق هدايت كرده است[**].(ج ٣٧٠/١١،ج ٢٨٤/١٦.)
[*]كلمۀ«فحشاء»در قرآن مجيد ٧ بار و«فواحش»٤ بار و كلمۀ«فاحشة»١٣ بار ذكر شده است.«المعجم الاحصائى لالفاظ القرآن الكريم»
[**] پيرامون مادّۀ«فحش»و مشتقات آن توضيح كافى داده شد.تفسير نمونه در اين زمينه ضمن تفسيرآيات،مصداقهاى مختلفى آورده است،به مجلدات زيرا مراجعه فرماييد:(جلد ٩٩/٣؛جلد ٣٤/٦ و ١٥٥؛جلد ٢٥٤/١٦ و جلد ٢٢٣/٢٤.